ژورنالیست افتخار فردوس راپور ورکړی چې په سېپتمبر میاشت کې په بلوچستان او خیبر پښتونخوا کې تاوتریخوالی زیا شوی؛ په بلوچستان کې ۱۹۰ پېښو ۲۹۶ تلفات او پښتونخوا کې ۱۳۳ پېښو ۱۳۳ تلفات اړولي دي، چیرې چې د تحریک طالبان پاکستان او بلوڅ بېلتون غوښتونکو بریدونو امنیتي وضعیت زښت خراب کړی.
افتخار فردوس په اسلام اباد کې مېشت هغه ژورنالېست دی چې د پاکستان او سیمې د وسله والو نښتو او پېښو د خبرونو په راټولولو کې تخصص لري، او د خراسان ډایرۍ په نوم خپله وېبپاڼه کې یې خپروي. نوموړي د سپټمبر په لسمه په خپل اېکس پاڼه لیکلي دي چې د پاکستان په دوو ایالتونو بلوچستان او پښتونخوا کې چې د تاوتریخوالي کومې څپې د اګست په میاشت کې راپورته شوې وې، د سپټمبر په میاشت کې یې هم دوام درلود. هغه وایي چې د سپټمبر میاشتې تر لومړیو پورې په بلوچستان کې له تاوتریخوالي نه د ډکو پېښو شمېره ۱۹۰ وو او په دغو پېښو کې د مرګ ژوبلې شمېره ۲۹۶ ده. همدا رنګه په دغه مهال په پښتونخوا کې د تاوتریخوالي ۱۳۳ پېښې شوې دي او په دغو پېښو کې د تلفاتو شمېره ۱۳۳ ته رسېدلې ده. افتخار فردوس لیکي چې پښتونخوا کې د تاوتریخوالي د پېښو تر ټولو لوړه شمېره د پښتونخوا په سویل بنو کې ثبت شوې ده، چې شمېر یې ۲۶ دی او په دغو پېښو کې د تلفاتو شمېره ۴۵ ده. په بلوچستان کې د جګړې او تاوتریخوالي تمرکز په قلات، خضدار، مستونګ، کېچ، او چاغي ولسوالیو باندې دی. د سپټمبر او اګست په دغو ورځو کې د وګړو له اړخه د پاکستان د دوو غټو ایالتونو یعنی پنجاب او سند د تاوتریخوالي د پېښو شمېره یې په پنجاب کې ۳ او په سند کې ۶ لیکلې ده، او د تلفاتو شمېر یې ۱ او پنځه دی. پنجاب د پاکستان د ټولو نفوس په پرتله نیمايي نفوس لري خو هلته امن دی، او خلک عادي ژوند لري.
د یادونې وړ ده چې پاکستان کې په ژورنالېستي، رسنیز او ټلوېزیوني فعالیتونو باندې دولتي سانسور هم سیورۍ غړولی دی، خو د پېښو په اړه معلومات یوازې پر ټولنیزو رسنیو خپریږي.
بل خوا بیا د بلوچستان په دښتو او د پښتونخوا په غرونو کې ډېرې داسې سیمې شته چې هلته نه ځایي خبریالان شته او نه هم د نورو سیمو خبریالان هلته تګ راتګ کوي، نو د دغسې سیمو پېښو ته په رسنیو کې هېڅ پوښښ نه ورکول کېږي. د بلوچستان په بلوچ مېشتو سیمو کې جګړه نوې نه ده، د بلوچ بېلتون غوښتونکو وسله والو د پاکستان پر امنیتي ځواکونو خپل بریدونه په ۲۰۰۶ کې د د یوه پیژندل شويي بلوڅ سیاسي او قومي مشر نواب اکبر بګټي له وژل کېدو وروسته پیل شول.
خو د وخت په تېریدو سره یې شدت وموند.
بلوچستان د مساحت له اړخه د پاکستان تر ټولو پراخ ایالت دی، او د پاکستان ۴۴ سلنه برخه تشکیلوي، خو نفوس یې د نورو ایالتونو په پرتله کم دی.
د بلوچستان نفوس د پاکستان د ټولو نفوسو په سلو کې کابو شپږ اعشاریه دوه سلنه تشکیلوي. په اوسني وخت کې د بلوڅو تر ټولو مهم او با نفوذه سیاسي سازمان د بلوچ یکجهتي کمېټې (BYC) نومېږي چې د هغې مشره ډاکټر ماه رنګ بلوچ ده، نوموړې او څو نور ملګري یې د تېرو درېیو کلونو راهیسې بندیان دي. د پاکستان حکومت لهخوا تر ټول زیات تاوتریخوالی د بلوڅ ځوانان تري تم کولو بلل کېږي او د استخباراتي او امنیتي ادارو له لوري تر اوسه زرګونه بلوڅان تري تم شوي دي.
په تري تم کسانو کې داسې کسان هم شامل دي، چې دوه، درې، پنځه کاله لا درکه وي خو د ځینو کسانو د مرګ او ژوند حال د تېرو شلو کلونو راهیسې نه دی معلوم شوی.
البته د ځینو مړي په سړکونو او یا په کوڅو کې غورځول شوي موندل کېږي. اوس یو شمېر بلوڅ ښځې هم تري تم شوې دي. حکومت وایي چې د بلو څ ښځې هم د دولت په ضد جګړه کې برخه لري.
په بلوچستان کې په وسله والو فعالیتونو کې تر ټولو زیات فعالیت د بلوچ ازادي غوښتونکي سازمان یعنی (BLA) له خوا کېږي. دغه سازمان په ښارونو کې د پوځ او پولیسو پر مرکزونو وسله وال بریدونه کوي او بیا د څه وخت لپاره ټوله ښاري ساحه تر خپل کنترول لاندې راولي. په بلوچستان کې هسې خو تش په نوم یو ملکي حکومت شتون لري، خو د دغه ایالت ټول واک د پاکستان د پوځ د دوولسمې قول اردو د قوماندان په لاس کې دی. د مستونګ، کېچ او نوشکي غوندې سیمو کې په وار وار پر ملکي خلکو هغه وخت ګرځبندیزونه لګول کېږي، چې پوځي قطعات له یوه ځایه بل ځای ته حرکت کوي. له بلوچستان نه پر هغو بهر راوتونکو لارو هم تګ راتګ سخت شوی، چې د بلوڅو له سیمو تېرېږي. د بلوچستان په شمال کې په پښتون مېشتو سیمو کې تر تېر کال پورې د ټي ټيپي له خوا د هغه ډول بریدونو څرک نه لیدل کېده، کوم چې په په پښتونخوا کې عام دي، خو سږکال ټیټيپي د بلوچستان مرکز کویټې ته نږدې په حنا وړک، زیارت او له کوټې بهر په زیارت کراس نومي ځای کې خونړي بریدونه وکړه. د سېپتمبر په درېیمه نېټه په زیارت کراس کې په یوه برید کې ۱۸ تنه امنیتي سرتېري ووژل شوه.
تردې دمه په پښتونخوا کې د پاکستان امنیتي ځواکونه د ټي ټيپي د بریدونو په مخنیوي کې پاتې راغلي دي. د دغه ایالت په سویل کې تر ۱۲ ولسوالیو کې د ټي ټيپي حضور ځواکمن شوی دی او د پراخو بریدونو په ترسره کولو یې د حکومت په اداري کنټرول کې درزونه رامنځته کړي دي. د دې پرمختګ تر ټولو ستر زیان پولیسو ته رسېدلی دی، او د هغوی د تلفاتو کچه ډېره لوړه شوې ده. ځکه چې په اساسي توګه د پولیسو دندې د دولت تر کنټرول لاندې سیمو کې د امن او امان ساتنه او د جنایتونو په ضد مبارزه ده، خو په کوم ځای کې چې دولتي کنټرول له منځه لاړ شي، هلته د پولیسو لپاره ستر ننګونه دا وي چې هغوی د یاغیانو له بریدونو خپل ژوند وژغوري او که په سیمه کې امن او امان وساتي. نو د پخوا غوندې تېره میاشت یو ځل بیا د لکي مروت پولیسو د حکومت د پالیسیو په ضد غونډې وکړې او د حکومت له اجازې او پرېکړې پرته یې له اولس سره د امن کمېټې جوړې کړې. هغوی په اولسي غونډو کې د ترهګرۍ په اړه د پوځ پر پالیسیو نیوکې هم وکړې، خو پولیسو ته د ورپېښ دغه بحران یو بل علت د پښتونخوا ایالتي حکومت له خوا د ترهګرۍ په ضد جګړه کې لېوالتیا نه ښودل دي. د عمران خان اړوند تحریک انصاف ګوند د خپلې ټولې پاملرنې تمرکز له محبس څخه د خپل رهبر عمران خان پر راخلاصولو ساتلی دی. هغوی نه غواړي چې د ټي ټيپي په ضد جګړه کې ځان فریق کړي او خپل ژوند په خطر کې واچوي.
