د طالبانو بهرنیو چارو وزیر کومې پېښې ته له اشاره پرته وايي، کله کله نیوکې پرې کېږي چې په ځینې مسلو کې جدي عکس العمل نه ښيي. ایران کې د لسګونو افغانانو تر وژل کېدو وروسته پر طالبانو په تېره د دې ډلې پر بهرنیو چارو وزارت توندې نیوکې کېږي چې دې پېښې ته یې لازم غبرګون ونه ښود.
امیر خان متقي نن د بهرنیو چارو وزارت له یوې روزنیزې دورې د ځوانانو فراغت غونډه کې دې یا ورته نورو پېښو ته اشاره ونه کړه، خو ویې ویل: «پر ما کله کله انتقاد کېږي چې وزیر صیب خارجه ولې په پلانۍ او پلانۍ موضوع کې جدي عکس العمل نه ښيي. دا طبعا هر چا ته خوند ور کوي چې تېزې خبرې وکړي او د خلکو احساسات را وپاروي، هغه ته ځوانان شاباسی ور کړي، خو د ملت منافع ډېر مهم دي.»
د بلوڅانو د بشري حقونو اړوند حال وش وېبپاڼې د ایران د سیستان بلوچستان په سراوان کې د ۲۶۰ افغانانو د مرګ ژوبلې خبر ور کړ، چې پراخ غبرګون ورته وښودل شو.
د ملګرو ملتونو، بښنې نړیوال سازمان او نورو بشري حقونو په ګډون مختلفو ادارو د دې مرګ ژوبلې په هکله د بې پرې پلټنو غوښتنه وکړه.
د طالبانو بهرنیو چارو وزارت د دې پېښې په غبرګون کې د ایران سفیر هم احضار نه کړ.
د دوی د دې خاموشۍ په غبرګون کې د پخوانۍ ولسي جرګې غړي شاپور حسنزوی په یوه ویډیو کې وویل، که یې «د متقي ورور یا زوی وژلی وی، د ایران سفیر به یې احضار و.»
د دې پېښې تر خبر خپرېدو نږدې یوه ورځ وروسته ذبیح الله مجاهد یوه ټوېټ کې وویل، چې د وژل کېدو د ادعاوو په هکله پلټنې کوې.
طالبانو دې پېښې ته په غبرګون کې تېره اونۍ د یو پلاوي د ټاکلو خبره وکړه، خو دغه پلاوي لا هم د دې پېښې په هکله څه نه دي ویلي.
افغانستان انټر نشنل ـ پښتو ته رسېدلي مکتوب کې لیکل شوي، چې په هلمند ولایت کې د تېر نظام پولیس سرتېرو ته د ۱۴۰۰ کال د وري میاشتې څخه تر زمري میاشتې پورې پاتې معاشونه حواله کېږي.
په مکتوب کې لیکل شوي، چې د تېر نظام هغه پولیس سرتېرو ته چې د ۱۴۰۰ کال له حمل میاشتې څخه تر زمري میاشتې یې معاشونه نه وي اخیستي، د روانې میاشتې تر اتمې نېټې دې په هلمند کې د طالبانو امنیه قوماندانۍ ته ورشي.
طالبانو د سیمهیېزو رسنیو، خواله رسنیو او په جوماتونو کې هم ورته خبرتیاوې خپرې کړې او وايي، د تېر نظام پولیس دې په کندهار او هلمند کې امنیه قوماندانیو ته ورشي.
د یادو خبرتیاو د خپرېدو سره د تېر حکومت د پولیسو سرتېري سخت اندېښمن شوي.
د تېر حکومت پولیس وايي، د طالبانو له لوري د معاشونو ورکول د تېر حکومت د پولیسو سرتېرو ته لومې اېښودل دي.
د تېر حکومت پر مهال د ۲۱۵ میوند قول اردو قوماندان جنرال سمیع سادات د طالبانو له لوري پخوانيو پولیس سرتېرو ته د معاشونو د ورکولو په اړه افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل:« دوی په دغه چم د پولیسو لېسټ جوړوي، چې پولیس چیرې دي، څوک دي، څه کوي. دوی غواړي په دغه چم پولیس وپېژني، د اردو سره یې هم دغسې چم کړی و، په ننګرهار او ځینو نورو ولایتونو کې دوی غواړي د پښتنو په ولایتونو کې امنیتي ځواکونه په نښه او هغوی وپېژني.»
د ۲۰۲۱ کال پر مهال هلمند یو له هغو ولایتونو څخه و، چې هلته مېشتو نظامیانو د طالبانو پر وړاندې سخت مقاومت وکړ او په اسانۍ سره یې طالبانو ته اجازه ورنه کړه چې دغه ولایتونه سقوط شي.
د ۲۰۱۲ کال په جولای او اګسټ میاشتو کې د طالبانو او د تېر حکومت ترمنځ د جګړي ګرم ډګر و او طالبانو ته د لښکرګاه ښار د سقوط په نیت ډېره مرګ ژوبله اوښتې وه.
د تېر حکومت پخوانيو سرتېرو افغانستان انټر نشنل ـ پښتو سره په خبرو کې ویلي، چې طالبان غواړي د ډېرو کمو پیسو په بدل کې د تېر حکومت د پولیسو سرتېرو د کور ادرس، د اړیکو شمېرې او ټول معالومات تر لاسه کړي او وروسته به هغوی د طالبان تر بشپړ څار لاندې وي.
د محمد هاشم په نوم یو پولیس سرتېری چې اوس د افغانستان په یوه ګاونډي هېواد کې اوسېږي وايي:« عجبه داده، چې کله زه له هلمند څخه ووتم، طالبانو څو ځله زما کور وپلټه، زما وړونه او پلار یې څو ځله بندیان کړل، چې په دې توګه پر ما فشار وارد کړي چې باید زه بېرته هلمند ته ورشم؛ خو اوس دوی معاشونه ورکوي؟ دې کې طالبان حتمن کوم پلان لري.»
د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو د موندنو له مخې، د هلمند او کندهار ډېری پخواني نظاميان په ځانګړې توګه پولیس سرتېري د طالبانو د مزاحمتونو له امله یا خو ګاونډیو هېوادنو ته تللي او یا هم له دغو ولایتونو څخه وتلي او د افغانستان په نورو ولایتونو کې پټ په پټه ژوند کوي.
د تېر حکومت سرتېري وايي، د طالبانو له لوري پولیسو ته د معاشونو د ورکړې په مکتوب کې محدود وخت ذکر شوی او دا پر دې دلالت کوي، چې دوی وزګاره سرتېري په خپل دام کې را ښکېل کړي.
د تېر حکومت یو پولیس چارواکی چې دمګړی په کابل کې اوسېږي او نه غواړي هویت یې په ډاګه شي وايي:« د ژمي په رارسېدو سره دوی خپل امنیتي تدابیر نور هم زیاتوي او دوی غواړي دا معلومه کړي، چې څوک له افغانستانه بهر او څوک همدلته دي او غواړي چې د تذکرو له لارې ټول په نښه کړي.»
پخواني نظامیان وايي، هغه پولیس سرتېري چې لا هم په افغانستان کې دي؛ خو د طالبانو تر څار لاندې دي او طالبان یې د اوسېدو ځای نه شي تثبیتولای، په دغه تاکتیک کې به ډېر نظامیان یو ځل بیا د طالبانو په لومه کې راګیر شي.
د طالب سرچینو د معلوماتو له مخې، همدا اوس د کندهار او هلمند په مرکزي زندانونو کې لسګونه پخواني نظامیان په یوه او بله پلمه بندیان دي.
همدارنګه یو شمېر طالب سرچینو د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې د تېرو دوو میاشتو راهیسې طالبانو د خپلې ډلې د کسانو معاشونه هم نه دي ورکړي.
طالبانو په کندهار او هلمند ولایتونو کې په داسې حال پخواني پولیسو ته د معاشونو ورکولو بهیر پیل کړی، چې د یادې ډلې مشر ملا هبت الله اخندزاده له لوري د تقاعد ورکولو پروسه درول شوې او د تېرو درېیو کالو راهیسې سلګونو پخواني دولتي کارکوونکو ته د تقاعد معاشونه چې د هغوی حق دی نه دي ورکړل شوي.
د طالبانو امربالمعروف دستور ورکړی، چې د یاد پوهنتون استادان، محصلین او نور کارکوونکي اجازه نه لري، چې خپله ږیره لنډه کړي.
د امربالمعروف د امریت په رسمي لیک زیاته شوې، چې استادان باید د طالبانو مذهبي امرونه په پام کې ونیسي او له محصلینو هم وغواړي، چې له دې دستور څخه پیروي وکړي.
امربالمعروف په دې لیک کې خبرداری ورکړی، چې د بدخشان پوهنتون ټول استادان، کارکوونکي او محصلین باید د جماعت لمانځه ته هم حاضر شي او د هغو کسانو نومونه به چې جماعت ته نه راځي، د دې ولایت د دعوت او ارشاد کمېټې ته ولېږل شي.
دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو د ټولو ولایتونو په دولتي ادارو کې د دعوت او ارشاد په نوم امریت جوړ کړی دی او دغه اداره د وزارتونو په تشکیلاتو کې زیاته شوې ده.
ویل کېږي چې د وزارتونو په کچه د امر بالمعروف ریاستونه او د ولایتونو په کچه یې امریتونه د طالبانو تر ټولو باصلاحیته برخې دي.
د یادولو ده، چې طالبانو په دولتي ادارو کې د دې برخې د زیاتولو موخه د امر بالمعروف د قانون او «اسلامي شریعت» پلي کول بللي دي.
که څه هم طالبانو په تېرو درېیو کلونو کې د افغانستان په خلکو په ځانګړې توګه پر مېرمنو پراخ محدودیتونه وضع کړي دي، خو په دې وروستیو کې د یادې ډلې سخت دریځۍ تر بل هر وخته زیاتې شوې دي.