یو ایرانی چارواکی: سږ کال له تهران څخه د افغان کډوالو ویستل څلور نیم برابره زیات شوی دی

مارټین انټوني مولر تورن دی، چې سلګونو افغانانو ته یې د امریکا د کډوالۍ ځانګړې ویزو له پاره، جعلي اسناد جوړ کړي دي. هغه د دوشنبې په سهار (د تلې ۳۰مه) په هاوایي ایالت کې د ډانیل ک. اینوي هوایي ډګر څخه ونیول شو.

مارټین انټوني مولر د مارشال ټاپوګانو څخه په الوتنه کې تازه هاوایې ته رسیدلی و. هغه تر ۲۰۱۷ کال پورې په افغانستان کې د قراردادي په توګه کار کړی او بیا هاوايي ته تللی.

د دې قضيې په تړاو مشتاق احمد حبيبي او داوود کلانتري چې د ويرجينيا او کليفورنيا اوسېدونکي دي هم نيول شوي دي. دا درې واړه د جعلي اسنادو په جوړولو، ټلیفوني غلا او ویزو کې په درغلۍ تورن دي.

د اف بي ای پخواني مامور ټام سایمون وویل، چې د کډوالۍ ځانګړې ویزې پروګرام د هغو کسانو ملاتړ لپاره جوړ شوی چې د امریکا په ملاتړ یې په بهر کې خپل ژوند په خطر کې اچولی دی. هغه زیاته کړه چې په دې پروګرام کې درغلي د ملي امنیت لپاره ګواښ دی.

د راپور له مخې، مارټین مولر د ۲۰۱۸ تر اګست میاشتې،‌ د افغانانو لپاره له ۳۰۰ څخه ډېر داسې سندونه جوړ کړي، چې د امریکايي بسنټونو سره د یو شمیر کسانو د کارکولو تایید کوي، په داسې حال کې چې دغو کسانو د امریکايي بنسټونو سره کار نه دی کړی. د دغو ځانګړو ویزو لپاره د یاد سند شتون او د یو امریکايي د سپارښتنې لیک دوه اړین شرایط دي.

معلومات ښیي، چې دغه امریکایی د دغو ویزو له ډېرو غوښتونکو سره هېڅ اړیکه نه درلوده او د هر وړاندیز په بدل کې یې شاوخوا ۵۰۰ډالره ترلاسه کړي دي.

ټاکل شوې، د دغه امریکايي لومړنۍ محکمه د روان کال د نومبر په ۱۲مه ترسره شي.

د طالبانو ځایي چارواکو په ابشار ولسوالۍ کې د دغه اوسیدونکي د وژلو په اړه څه نه دي ویلي.

سرچینې زیاتوي، چې ځايي اوسېدونکي له ډېرې مودې راهیسې د طالبانو له اجازې پرته غرونو ته نه شي تلای. ظاهراً د دې محدودیت لامل د ملي مقاومت جبهې او د ازادۍ جبهې د فعالیتونو په اړه اندېښنې دي.

ځايي اوسېدونکي وايي، احمد فهيم د جمعې په ورځ (د لړم څلورمه) له غرمې مخکې هغه مهال د طالبانو په ډزو ووژل شو، چې غوښتل يې غره ته ولاړ شي.

ځايي اوسېدونکو وویل، چې طالبانو تر اوسه د نوموړي جسد د هغه کورنۍ ته نه دی سپارلی.

تر دې وړاندې هم په پنجشېر کې د طالبانو له خوا د ملکي وګړو د وژل کېدو راپورونه خپاره شوي وو.

طالبان په پنجشېر کې له مخالفو وسله والو سره د همکارۍ په تور د ملکي وګړو په وژلو تورن دي.

طالبان په دې تورن دي، چې په پنجشیر کې ملکي خلک د خپلو مخالفو پوځي جبهو سره د همکارۍ په تور وژني.

دغه سرچينې وايي، چې سفير او جنرال کونسل له تېرو دوو مياشتو راهيسې د جمهوريت د اسنادو په چوکاټ کې د خپل ماموريت د دوام په اړه له جرمني چارواکو سره خبرې کړې دي.

خو د باوري سرچینو په حواله جرمني ویلي چې له کابل سره له اړیکو پرته د دوی شتون په ګټه نه دی.

سرچينې دا هم تاييدوي، چې په تېره يوه مياشت کې نورو هېوادونو هم پر افغان سفيرانو فشارونه زيات کړي، چې "له طالبانو سره تعامل وکړئ، يا خپل ډېپلوماتيک ماموريت پای ته ورسوئ."

دا مسله د افغانستان د اسلامي جمهوریت د سفیرانو د اعتراضونو لامل شوې او د سرچینو په وینا دوی کوربه هېوادونو ته یې ویلي چې له طالبانو سره تعامل د دغې ډلې په رسمیت پیژندل دي.

په یوه بله پېښه کې یوې ډېپلوماتیکې سرچینې تایید کړې، چې په دې وروستیو کې سویډن په ستاکهولم کې د افغان سفیر ډیپلوماتیک کارت نه دی نوی کړی او له هغه یې غوښتي چې له دغه هېواده ووځي.

سرچينه زياتوي، چې له برېتانيا او ناروې وروسته ښايي يو شمېر هغه افغان سفارتونه چې د پخواني جمهوريت د ډېپلوماټانو په واک کې دي، ښايي ډېر ژر د کوربه هېواد تر فشار لاندې وتړل شي او يا هم طالبانو ته وفادارو کسانو ته وسپارل شي.

ښاغلی شفیع له ایلنا خبري اژانس سره په مرکه کې زیاتوي چې د دې چارې لپاره باید د پاسپورټ او ویزې په څېر مسایل حل شي.

ایران تېره وري میاشت کې د هرات له خواف ترکیې ته د افغانستان د سوداګریز اورګاډي د تګ مخه په خپل سرحد کې ونیوله، خو ۴۰ ورځې وروسته یې د تګ اجازه ور کړه.

حسن میر شفیع وايي، د دغه هېواد له لارې د افغانستان او ترکیې د سوداګریز اورګاډي د تګ ستونزه حل شوې او دا اورګاډي چلېږي.

ښاغلی شفیع زیاتوي چې له هغه راهیسې څو اورګاډي له دې لارې ترکیې ته رسېدلي او تېرو ورځو کې هم د ترکیې او ایران پر توکو بار اورګاډی افغانستان ته لاړ.

نوموړی زیاتوي چې د روان لمریز کال تر پایه به له دې لارې پنځه لکه ټنه توکي ولېږدول شي.

د هغه په خبره، د افغانستان برخه کې د اورګاډي د بارولو برخه لا بشپړه شوې نه ده او بشپړېدو سره به له دې لارې د توکو لېږد راتونکی کال یو میلیون او بل کال دوه میلیون ټنو ته ورسېږي.

طالبانو په واکمنېدو سره د پټلۍ له لارې د سوداګرۍ پراخولو هڅې ګړندۍ کړې دي او اوس له څو هېوادونو سره له دې لارې راکړه ورکړه کوي.

د طالبانو ټولګټو چارو وزارت وایي، په تېر۱۴۰۲ لمریز کال کې یې د پټلۍ له لارې څلور اعشاریه یو میلیون متریک ټنه توکي لېږدولي دي.

د دغه وزارت د شمېرو له مخې، دا انتقالات د حیرتان، تورغونډۍ، اقینې او هرات خواف پټلیو له لارې شوې دي.

له هغه وروسته چې طالبانو په ۱۴۰۰ کال کې د افغانستان واک تر لاسه کړ، چین له طالبانو سره د اړیکو د پراختیا په لټه کې دی، خو د نورو هېوادونو په څېر یې هم د دغې ډلې د حکومت له رسمیت پېژندلو ډډه کړې ده.

د طالبانو تر واک لاندې افغانستان د چینایي کمپنیو ته د کانونو ځیني زیرمې په واک کې ورکړې دي.

په همدې حال کې، د افغانستان د لیتیم، مسو او اوسپنې د زېرمو پلورل به له طالبانو سره مرسته وکړي، چې خپل ضعیف اقتصاد پیاوړي او د اړتیا وړ عاید چمتو کړي.

په افغانستان کې د چین سفیر جاو شينګ د پنجشنبې په ورځ ناوخته په خپله رسمي خواله رسنۍ کې د طالبانو له مرستیال عبدالکبیر سره د لیدنې له انځور سره لیکلي: "چین به له افغانستان سره د ۱۰۰ سلنې تعرفې په ځای صفر سلنه تعرفه وړاندې کړي."

د چین د ګمرکونو د معلوماتو له مخې، افغانستان تېر کال چین ته د ۶۴ میلیونه ډالرو په ارزښت توکي صادر کړي، چې نږدې ۹۰ سلنه یې جلغوزي دي.

طالبانو ویلي دي د بهرنیو پانګوالو د راجلبولو په لټه کې دي، چې د افغانستان د اقتصاد په پرمختګ کې مرسته وکړي او د هېواد له معدني شتمنیو ګټه پورته کړي.

د معلوماتو له مخې په کابل کې د چین سفیر تېر سپټمبر کې له ګومارل کېدو راهیسې د کانونو، تېلو، سوداګرۍ او سیمه ییزو اړیکو له مسوولو طالبانو مسوولینو سره د لیدنو انځورونه خپروي.

څو چینایي شرکتونه په افغانستان کې فعالیت کوي، چې په هغو کې د چین متالورژیکال شرکت، چې په لوګر کې د مسو د یوه لوی کان د اېستلو په اړه یې د طالبانو له حکومت سره خبرې کړې دي.