یو امریکایی د کډوالۍ ځانګړې ویزو پروګرام کې له افغانانو څخه د پیسو اخېستو په تور ونیول شو

د طالبانو ځایي چارواکو په ابشار ولسوالۍ کې د دغه اوسیدونکي د وژلو په اړه څه نه دي ویلي.

سرچینې زیاتوي، چې ځايي اوسېدونکي له ډېرې مودې راهیسې د طالبانو له اجازې پرته غرونو ته نه شي تلای. ظاهراً د دې محدودیت لامل د ملي مقاومت جبهې او د ازادۍ جبهې د فعالیتونو په اړه اندېښنې دي.

ځايي اوسېدونکي وايي، احمد فهيم د جمعې په ورځ (د لړم څلورمه) له غرمې مخکې هغه مهال د طالبانو په ډزو ووژل شو، چې غوښتل يې غره ته ولاړ شي.

ځايي اوسېدونکو وویل، چې طالبانو تر اوسه د نوموړي جسد د هغه کورنۍ ته نه دی سپارلی.

تر دې وړاندې هم په پنجشېر کې د طالبانو له خوا د ملکي وګړو د وژل کېدو راپورونه خپاره شوي وو.

طالبان په پنجشېر کې له مخالفو وسله والو سره د همکارۍ په تور د ملکي وګړو په وژلو تورن دي.

طالبان په دې تورن دي، چې په پنجشیر کې ملکي خلک د خپلو مخالفو پوځي جبهو سره د همکارۍ په تور وژني.

دغه سرچينې وايي، چې سفير او جنرال کونسل له تېرو دوو مياشتو راهيسې د جمهوريت د اسنادو په چوکاټ کې د خپل ماموريت د دوام په اړه له جرمني چارواکو سره خبرې کړې دي.

خو د باوري سرچینو په حواله جرمني ویلي چې له کابل سره له اړیکو پرته د دوی شتون په ګټه نه دی.

سرچينې دا هم تاييدوي، چې په تېره يوه مياشت کې نورو هېوادونو هم پر افغان سفيرانو فشارونه زيات کړي، چې "له طالبانو سره تعامل وکړئ، يا خپل ډېپلوماتيک ماموريت پای ته ورسوئ."

دا مسله د افغانستان د اسلامي جمهوریت د سفیرانو د اعتراضونو لامل شوې او د سرچینو په وینا دوی کوربه هېوادونو ته یې ویلي چې له طالبانو سره تعامل د دغې ډلې په رسمیت پیژندل دي.

په یوه بله پېښه کې یوې ډېپلوماتیکې سرچینې تایید کړې، چې په دې وروستیو کې سویډن په ستاکهولم کې د افغان سفیر ډیپلوماتیک کارت نه دی نوی کړی او له هغه یې غوښتي چې له دغه هېواده ووځي.

سرچينه زياتوي، چې له برېتانيا او ناروې وروسته ښايي يو شمېر هغه افغان سفارتونه چې د پخواني جمهوريت د ډېپلوماټانو په واک کې دي، ښايي ډېر ژر د کوربه هېواد تر فشار لاندې وتړل شي او يا هم طالبانو ته وفادارو کسانو ته وسپارل شي.

ښاغلی شفیع له ایلنا خبري اژانس سره په مرکه کې زیاتوي چې د دې چارې لپاره باید د پاسپورټ او ویزې په څېر مسایل حل شي.

ایران تېره وري میاشت کې د هرات له خواف ترکیې ته د افغانستان د سوداګریز اورګاډي د تګ مخه په خپل سرحد کې ونیوله، خو ۴۰ ورځې وروسته یې د تګ اجازه ور کړه.

حسن میر شفیع وايي، د دغه هېواد له لارې د افغانستان او ترکیې د سوداګریز اورګاډي د تګ ستونزه حل شوې او دا اورګاډي چلېږي.

ښاغلی شفیع زیاتوي چې له هغه راهیسې څو اورګاډي له دې لارې ترکیې ته رسېدلي او تېرو ورځو کې هم د ترکیې او ایران پر توکو بار اورګاډی افغانستان ته لاړ.

نوموړی زیاتوي چې د روان لمریز کال تر پایه به له دې لارې پنځه لکه ټنه توکي ولېږدول شي.

د هغه په خبره، د افغانستان برخه کې د اورګاډي د بارولو برخه لا بشپړه شوې نه ده او بشپړېدو سره به له دې لارې د توکو لېږد راتونکی کال یو میلیون او بل کال دوه میلیون ټنو ته ورسېږي.

طالبانو په واکمنېدو سره د پټلۍ له لارې د سوداګرۍ پراخولو هڅې ګړندۍ کړې دي او اوس له څو هېوادونو سره له دې لارې راکړه ورکړه کوي.

د طالبانو ټولګټو چارو وزارت وایي، په تېر۱۴۰۲ لمریز کال کې یې د پټلۍ له لارې څلور اعشاریه یو میلیون متریک ټنه توکي لېږدولي دي.

د دغه وزارت د شمېرو له مخې، دا انتقالات د حیرتان، تورغونډۍ، اقینې او هرات خواف پټلیو له لارې شوې دي.

له هغه وروسته چې طالبانو په ۱۴۰۰ کال کې د افغانستان واک تر لاسه کړ، چین له طالبانو سره د اړیکو د پراختیا په لټه کې دی، خو د نورو هېوادونو په څېر یې هم د دغې ډلې د حکومت له رسمیت پېژندلو ډډه کړې ده.

د طالبانو تر واک لاندې افغانستان د چینایي کمپنیو ته د کانونو ځیني زیرمې په واک کې ورکړې دي.

په همدې حال کې، د افغانستان د لیتیم، مسو او اوسپنې د زېرمو پلورل به له طالبانو سره مرسته وکړي، چې خپل ضعیف اقتصاد پیاوړي او د اړتیا وړ عاید چمتو کړي.

په افغانستان کې د چین سفیر جاو شينګ د پنجشنبې په ورځ ناوخته په خپله رسمي خواله رسنۍ کې د طالبانو له مرستیال عبدالکبیر سره د لیدنې له انځور سره لیکلي: "چین به له افغانستان سره د ۱۰۰ سلنې تعرفې په ځای صفر سلنه تعرفه وړاندې کړي."

د چین د ګمرکونو د معلوماتو له مخې، افغانستان تېر کال چین ته د ۶۴ میلیونه ډالرو په ارزښت توکي صادر کړي، چې نږدې ۹۰ سلنه یې جلغوزي دي.

طالبانو ویلي دي د بهرنیو پانګوالو د راجلبولو په لټه کې دي، چې د افغانستان د اقتصاد په پرمختګ کې مرسته وکړي او د هېواد له معدني شتمنیو ګټه پورته کړي.

د معلوماتو له مخې په کابل کې د چین سفیر تېر سپټمبر کې له ګومارل کېدو راهیسې د کانونو، تېلو، سوداګرۍ او سیمه ییزو اړیکو له مسوولو طالبانو مسوولینو سره د لیدنو انځورونه خپروي.

څو چینایي شرکتونه په افغانستان کې فعالیت کوي، چې په هغو کې د چین متالورژیکال شرکت، چې په لوګر کې د مسو د یوه لوی کان د اېستلو په اړه یې د طالبانو له حکومت سره خبرې کړې دي.

خلیلزاد دغه څرګندونې د پنجشنبې په ورځ د طالبانو د کورنیو چارو د وزیر په اړه د نیویارک ټایمز د راپور په غبرګون کې وکړې. په دې راپور کې حقاني د طالبانو د مشر د تګلارو پر وړاندې د دغې ډلې یوازینی غږ بلل شوی دی.

په افغانستان کې د امریکا پخواني ځانګړي استازي ویلي، چې حقاني د ترهګریزو بریدونو، تښتونو او له القاعدې سره د اړیکو مخینه لري. په همدې حال کې، خلیلزاد حقاني د طالبانو د حکومت په کابینه کې د هغو نفوذ لرونکو شخصیتونو له ډلې بللی، چې "ډیر اعتدال لري او له لویدیځ سره اړیکو ته لیواله دي."

خلیلزاد حقاني، یو "بدل شوی سړی" بللی چې کولی شي طالبان په نوي لوري رهبري کړي.

خلیلزاد په خپل پیغام کې د طالبانو د حکومت د مرستیال، د کورنیو چارو او دفاع وزیرانو په اړه ویلي: “حقاني د طالبانو په مشرانو کې یوازینی کس نه دی چې د لویدیځ په وړاندې ډیر اعتدال او ښکاره دریځ لري. ملا محمد یعقوب او ملا عبدالغني برادر له هغو کسانو څخه دي چې د نجونو او ښځو د زده کړو د محدودیت مخالفت کوي.”

د امریکا پخواني سفیر د بایډن له ادارې او د ټاکنو له نوماند ډونلډ ټرمپ څخه پوښتنه کړې، چې ایا له دغو طالب مشرانو سره د امریکا چلند باید د تېر او له هغوی څخه د غچ اخیستو په نیت وي او که په راتلونکي کې د هیواد د ګټو او اهدافو پر بنسټ؟

خلیلزاد وویل، چې هغه د دویمې لارې پلوی دی. خو د خلیلزاد په وینا، امریکا باید د دغو طالب مشرانو نیت او د دوی د غوښتنو د عملي کولو وړتیا و ازمايي.

هغه زیاته کړه، چې د دې طالب چارواکو د کړنو په اړه خوشبینانه دریځ غوره کول لا له وخته ډیر مخکې دی.

نیویارک ټایمز د پنجشنبې په ورځ لیکلي چې حقاني د هبت الله اخندزاده له امر څخه ناخوښه دی او له ځینو اروپايي هېوادونو، فارس خلیج هیوادونو، روسیې او چین سره ډیپلوماټیکې اړیکې لري.

امریکا په ۲۰۱۲ کال کې د سراج الدین حقاني په مشرۍ حقاني شبکه د ترهګرو ډلو په لیست کې شامله کړه.

د امريکا فدرالي حکومت حقاني د نړيوال تروريست په توګه په رسميت وپيژانده او په لومړي سر کې يې د هغه د نيولو لپاره د معلوماتو ورکولو په بدل کې د پنځه ميليونه ډالره جایزه ټاکلې وه. د طالبانو تر واکمنۍ وروسته دا جایزه لس میلیونه ډالرو ته لوړه شوه او تر اوسه نه ده لغوه شوې.

خو امريکا په تېرو دريو کلونو کې د سراج الدين حقاني د موقعیت په اړه د معلومات لرلو سربیره، د هغه پر ضد هېڅ اقدام نه دى کړى.