د خېبر پښتونخوا چارواکي وايي چې د افغانستان په وړاندې د اسلام‌اباد پالیسي "بې اغیزه" ده

یادې ادارې په یوه خپاره شوي لیک کې ویلي، دا اقدام یې وروسته له هغه کړی، چې یو شمېر کسان ورته د زده کوونکو سره د ښوونکو له لوري د شوي تاوتریخوالي شکایتونه شریک کړل. له ماشومانو سره هر ډول زور زیاتی او ناوړه چلند د پښتونخوا ایالتي حکومت د «۲۰۱۰ او ۲۰۱۸کلونو» د ماشومانو اړوند قوانینو په رڼا کې سرغړونه بلل شوې ده.

دا پرېکړه وروسته له هغې رسنیزه کېږي، چې تېره ورځ د همدې ایالت د خېبر ولسوالۍ په جمرود سیمه کې یوه ښوونکي خپل زده کوونکی په وهلو ډبولو وواژه.

دغه لس کلن ماشوم اتحاد نومیدو او دغې پېښې پراخ ولسی غبرګونونه هم راپارولي دي.

د خبریالانو پر ضد د تاوتریخوالي دا لړۍ د ۲۰۰۵م کال د فېبرورۍ په ۷مه د سوېلي وزیرستان له واڼه څخه پیل شوه او هلته دوه خبریالان رب نواز او الله نور وزیر ووژل شول.

له هغه وروسته په بېلابېلو سیمو کې وخت په وخت خبریالان یا خو ترهګریزو بریدونو، یا هم د نامعلومو وسله والو له‌خوا په نښه شوي دي.

قاضي فضل الله چې د لنډي کوتل د پريس کلب یو مشر غړی دی وايي: «په تېرو شاوخوا دوو لسیزو کې د پخواني فاټا ۱۹خبریالان وژل شوي دي؛ خو یو هم داسې نه دی چې د مرګ پلټنه یې قانوني انجام ته رسېدلې وي. دا د حکومت بې‌پروايۍ یوه بېلګه ده.»

په قبایلي سیمو کې خبریالان نه یوازې د وسله‌والو ډلو له تهدید سره مخ دي، بلکې دولتي ادارې هم پرې فشار راوړي.

خبریالان وايي، چې د راپورونو پر مهال دوی اړ دي یا د ای‌اېس‌پي‌ار خبرپاڼې خپرې کړي یا د وسله‌والو واټس اپ پیغامونه، ځکه چې خپلواک او پلټنیزه ژورنالېزم ورته د مرګ بلا ګرځېدلې ده.

د لنډي کوتل د پريس کلب لوی سېکرټر شاهد شينواري وايي: «زموږ د کلب ۹۸سلنه غړي بې معاشه کار کوي. اکثره د خپل معاش لپاره واړه کاروبارونه کوي او که څوک دا کار پرېږدي، ضمیر یې نه پرېږدي.»

د ټرایبل یونین اف ژورنالېسټس(TUJ) مشر حسبان الله وايي، چې په قبایلي سیمو کې تر ۹۳سلنه زیات خبریالان له پیسو پرته کار کوي.

د ده په وینا دا حالت یواځې په قبایلي سیمو کې نه، بلکې د خېبر پښتونخوا په نورو ضلعو کې هم موجود دی.

هغه زیاتوي: «د ډېرو خبریالانو له جیبه د راپور جوړولو پیسې اخیستل کېږي، ادارې پر هغوی اعلانونه راوړي او که هدف پوره نه کړي، نو استازیتوب یې ختمېږي.»

د خېبر پښتونخوا د اطلاعاتو مشر ډاکټر محمد سیف وايي چې صوبایي حکومت د خبریالانو هوساینه د خپلو لومړیتوبونو په سر کې ګڼي.

د هغه په وینا په خیبر پښتونخوا کې د میډیا کارکوونکو لپاره یو انډومنټ فنډ جوړ شوی چې له مخې یې اړمن خبریالانو ته د درملنې اسانتیاوې او مالي مرستې ورکول کېږي.

سیف زیاته کړه، چې حکومت نه یواځې دا چې خبریالانو ته مرستندویه اقدامات کوي بلکې وخت په وخت د صوبې بېلا بېلو سیمو، خصوصاً قبایلي ضلعو کې پریس کلبونو ته د پرمختیايي مرستې (ګرانټس) هم کوي څو ځایي خبریالانو ته ښه اسانتیاوې او خوندي چاپېریال برابر شي.

پوځ زیاته کړې، د‌ پنج‌شنبې په ورځ د (غبرګولي ۷مه) دغو بریدونو کې د د دوی د یوه قوماندان ډګرمن دانیال اسماعیل په ګډون درې عسکر وژل شوي.

پوځ ادعا کوي، چې په ځوابي بریدونو کې یې د «ټي ټي پي» شپږ وسله وال هم وژلي.

د پاکستان پوځ دغو وژل شویو وسله والو ته په خبرپاڼه کې د «هند نیابتي فتنه الخوارج» اصطلاح کارولې ده.

لا تر اوسه پورې د «ټي ټي پي» وسله والې ډلې د‌ پاکستان پوځ د دغو ادعاوو او په شوال کې د شوي برید په تړاو څه نه دي ویلي.

په دې وروستیو کې د وزیرستانونو په ګډون د پښتونخواه ایالت امنیتي وضعیت ورځ تر بلې ترینګلی کېږي او د پاکستاني طالبانو تحریک هره ورځ د پوځیانو سره د جګړو خبرونه ورکوي. اسلام اباد هم دغه روانو نا امنیو څخه اندېښمن دی او کابل ته یې ګوته نیولې، چې د واکمنو طالبانو تر سیورې لاندې د دوی ضد وسله والو ډلو ته پناه ځایونه ورکړل شوي چې له هماغه ځایه پرې بریدونه پلانوي.

طالبانو که څه هم په رسمي توګه څو څو ځله دغه ادعاوې رد کړې وې، خو کابل ته د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر محمد اسحاق ډار او ورسره پلاوي تر سفر وروسته راپورنه خپاره شول چې ګوندې د «ټي ټي پي» د مهارولو لپاره افغان طالبانو ورسره ژمنې کړې دي.

له «ټي ټي پي» ور هاخوا په بلوچستان کې د بلوڅ بېلتون پالو وسله والې ډلې هم پاکستاني پوځ ته لوی سرخوږی جوړ کړی او د ځانمرګو بریدونو تر څنګ پرې مخامخ وسله وال بریدونه هم کوي.

اسلام اباد د کابل تر څنګ نوي ډیلي ته هم ګوته نیولې، چې په دغو نا امنیو کې پراخ لاسونه لري.

پاکستاني رسنۍ خراسان ډايري د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۷مه) د امنيتي سرچینو له قوله ويلي، چې د تحریک طالبان پاکستاني د شمالي وزيریستان د سنګم په سیمه کې د شوال او انګور اډې ترمنځ د پوځيانو پر يوې پوستې برید کړی.

په خبر کې ویل شوي، چې په دې برید کې د یوه پوځي افسر په ګډون ۴ تنه وژل شوي او ۷ نور ټپيان دي.

د رسنيو د معلوماتو له مخي، وسله والو برید کوونکو هڅه کوله چې پوسته ونیسي او یو شمېر پوځیان هم له ځان سره یو سي؛ خو له مقاومت سره مخ شوي او شاتګ یې کړی دی.

تر اوسه په دې اړه د پاکستان امنیتي مسوولینو او دغه وسله والې ډلې څه نه دي ویلي.

د سوېلي وزیرستان د واڼه ولسوالۍ د مرکزي روغتون د راپور پر بنسټ، دا پېښه تېره شپه شاوخوا ۸:۰۰ بجې هغه مهال رامنځته شوې، چې یوې ډرون الوتکې پر دغې سیمې برید کړی دی. د ټپیانو عمرونه د ۱۳ او ۶۰ کلونو ترمنځ ښودل شوي دي.

د روغتیايي چارواکو په وینا، د یوه ۱۳ کلن ماشوم او یو سړي وضعیت د اندېښنې وړ دی او دواړه یوه بل روغتون ته لیږدول شوي دي.

د راپورونو له مخې، په دې پېښه کې اوو نور کسان شدید او ۱۳ نور یې بیا لږ ټپیان شوي دي او له دې سره بیا دوه ټپیان تر درملنې وروسته له روغتونه رخصت شوي دي.

د پاکستان تحریک انصاف ګوند یا پي‌ټي‌ای د ملي شورا غړي زبیر خان وزیر رسنیو ته ویلي، چې د برید پرمهال یو شمېر ځوانانو د والیبال لوبه کوله.

هغه زیاته کړې، چې دې پېښې د ځایي خلکو ترمنځ اندېښنه او وېره خپره کړې ده.

وزیر په خپله فېسبوک‌پاڼه کې دا برید غندلی او د پاکستان له فدرالي حکومت نه یې د سملاسي پلټنو غوښتنه کړې ده.

هغه ټینګار کړی، چې باید د قربانیانو د کورنیو لپاره عدالت خوندي او د دا ډول بریدونو د تکرار مخه ونیول شي.

تر اوسه پورې کومې وسله‌والې ډلې یا پاکستاني پوځ د دغه هوايي برید مسوولیت نه دی منلی، خو له دې وړاندې دا ډول بریدونه د دغه هېواد پوځ کړي چې په‌کې ګڼو ملکیانو ته یې مرګ‌ژوبله اړولې ده.

د یادونې ده، چې همدا پرون د شمالي وزیرستان د میرعلي په سیمه کې د پاکستاني پوځ له‌خوا د څلورو ماشومانو د وژل کېدو او د ډرون بریدونو پر ضد پیل شوی اعتراضي پرلت چې له تېرې شاوخوا یوې اوونۍ راهیسې یې دوام درلود، د مذاکراتو په پایله کې پای ته ورسېد.

دا برید داسې مهال ترسره کېږي، چې د پښتون ژغورنې غورځنګ یوه غړي حنیف پښتین پر خپلې اېکس‌پاڼې لیکلي، چې د پاکستاني پوځ له استازو سره د خبرواترو په پایله کې هغوی ژمنه کړې چې نور به په وزیرستان کې پر عامو خلکو ډرون بریدونه نه کوي.