د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو خبریال
په پاکستان کې له شاوخوا ۴۰ کلونو راهیسې یو زیات شمېر افغانان په خېبرپښتونخوا، پنجاب او بلوچستان کې پر کرنیزو چارو بوخت وو، خو اوس چې سلګونه زره افغانان له دغه هېواده په جبري ډول اېستل کېږي، نو په کرنیزه برخه کې یوه نسبي تشه رامنځته شوې ده.
په خېبرپښتونخوا، پنجاب او بلوچستان کې له لسګونو کلونو راهیسې یو زیات شمېر افغانان له نورو چارو سربېره پر کرنیزو چارو هم بوخت وو. د کرنیزې برخې کارپوهان خبرداری ورکوي، چې د دغه وضعیت دوام به کرنیزه برخه له ننګونو سره مخ کړي او همداراز به د کرنیزو محصولاتو او سبزیجاتو د بیو له لوړېدو سربېره د پاکستان اقتصاد هم اغېزمن کړي.
د یادو صوبو اوسېدونکي وايي، ډېری افغانان له کرنیزو چارو سربېره د څارویو پر روزنې او همداراز د شات پر تولید هم بوخت وو. د دوی په وینا، دمګړی کرنیزې ځمکې شته، خو تجربه لرونکي کسان او بشري ځواک کم شوی او په دې سره به کرنیزه برخه له جدي ستونزو سره مخ شي.
پر دغو ځمکو بوخت یو افغان بزګر محمد ګل چې په شپږ کلنۍ کې دغه هېواد ته تللی، وايي چې له کلونو زیار وروسته یې ګڼې شاړې ځمکې ابادې کړي او ډېری محصولات یې اوس هم له خېبرپښتونخوا سربېره د پنجاب بازارونو ته هم رسېږي.
د محمد ګل په وینا: «همدا څو کاله مخکې د یوې اندازې ځمکې کلنۍ اجاره ۳۷ زره روپۍ وه، خو اوس دغه بیه له لسو تر ۱۴ زره روپیو راټيټه شوې ده».
هغه د پاکستان له حکومت څخه غواړي، چې د کډوالو د ستنولو بهیر په څو پړاوونو کې ترسره کړي، ځکه یخني ده او د شرایطو په برابرېدو سره به خلک په خپله خوښه بېرته خپل هېواد ته ستانه شي.
د کرنې برخې کارپوهان وايي، له پاکستان څخه د افغان کډوالو له ستنېدو سره یوه برخه کروندې له ناڅرګند برخلیک سره مخ دي او په وینا یې دغه چاره به د ځايي اوسېدونکو پر اقتصاد منفي اغېز وکړي.
له دې سربېره د پاکستان او افغانستان تر منځ د لارو له بندېدو سره ډېری پاکستاني کروندګر هم سخت زیانمن شوي دي. د پنجاب یو کروندګر عطاالله وایي، د لارو د خلاصون پر مهال به د کچالو کروندو ډېره ګټه کوله او هغه هم سږکال په دې برخه کې ډېره پانګونه کړې، خو له شاوخوا ۴ میاشتو راهیسې د لارو د بندېدو له امله ډېره برخه حاصلات یې خراب شوي او ورسره سخت تاواني شوي دي.
په ورته وخت کې یو شمېر ځمکوال هم له روان وضعیت څخه شکایت لري او وايي، په دې برخه کې یوازې کارګر او اجاره کوونکي تاواني شوي نهدي، بلکې د ځمکو مالکان هم اغېزمن شوي دي.
رازق خان چې پخوا یې ډېره ځمکه په اجاره ورکړې وه، وايي: «پخوا به مو ځمکې د کرکېلې لپاره د یوه یا دوو کلونو لپاره په اجاره ورکولې، خو اوس داسې کسان ډېر کم پیدا کېږي چې ځمکې په اجاره ونیسي».
د یادونې وړ ده، چې د افغانستان او پاکستان تر منځ د اړیکو له خرابېدو سره سم، له شاوخوا ۴ میاشتو راهیسې د دواړو هېوادونو تر منځ هر ډول ځمکنۍ لاره او سوداګري بنده شوې ده. اوس په پاکستان کې د کینو او نورو مېوو فصل دی، خو د لارو د بندوالي له امله ډېری کروندګر، سوداګر او ورسره ټرانسپورټ تاواني شوي او میوې یې هم خرابې شوې دي.
