رویټرز خبري اژانس پر اسرایل د حماس په برید کې د پردې تر شا د یوه قومندان رول ته کتنه کړې او هغه یې د تېرې شنبې ورځې د برید اصلي پلانګر بللی دی. اسراییل د سپټمبر پر ۱۱ دا برید د خپل هېواد په تاریخ کې تر ټولو مرګونی بللی.
حماس ته نږدې سرچینو د دې برید متفکر مغز او اصلي پلانګر هم فلسطینی مبارز او د حماس غړی محمد الضیف – ضیف- بللی دی.
نوموړي د برید پر مهال چې زرګونه راکټونه د اسراییل لور ته توغول کېدل، په یوه غږیز پیغام کې دا عملیات سیل الاقصا بللي دي.
د ضیف دا نوم ښيي چې دا برید یې بیت المقدس کې پر اقصا جومات د اسراییل د برید په غچ کې کړی دی.
حماس ته نږدې سرچینې رویټرز ته ویلي، ضیف د ۲۰۲۱ په مۍ کې او د مسلمانانو پر دریم سپېڅلي ځای د اسراییل له برید وروسته پر همدې عملیاتو کار پیل کړ چې نتیجه یې اوس د زرګونو کسانو مرګ ژوبله ده.
د دې سرچینې په خبره، په رژوه کې پر اقصا جومات د اسراییل برید او د لمونځغاړو وهل ټکول او له دې ځای د بوډا او ځوانانو اېستلو مسلمانان غوسه کړل او په همغه کال یې د اسراییل او حماس ۱۱ ورځنۍ جګړې ته لمن ووهله.
پر ۱۹۷۳ کال د اسراییل او عربو له جګړې راهیسې د حماس وروستی برید د اسراییل ترټولو لویه کمزوري بلل کېږي. اسراییل په ځواب کې هوايي بریدونه پیل کړل چې تراوسه پکې زرګونه فلسطینیانو ته مرګ ژوبله اوښتې ده.
اسراییل دا هم وايي هغه زر وسلوال یې وژلي چې له غزې اسراییل ته اوښتي و.
رویټرز وايي، تر ۲۰۲۱ کال پورې ضیف د اسراییل په اوو بریدونو کې بچ شوی دی.
ضیف ډېرې کمې خبرې کوي او په عمومی غونډو کې نه ښکاري. کله چې د حماس تلویزون وویل د شنبې په ورځ ضیف خبرې کوي، نو فلسطینیان پوه شول چې مهمه پېښه کېږي.
هغه په ریکارډ شوي غږیز پیغام کې وویل:
«نن د اقصا غوسه، زموږ د ملت او ولس غوسه چاودنه کوي. زما مجاهدینو نن ستاسو ورځ ده چې دا جنایتکار اسراییل پوه کړی چې وخت یې تمام دی.»
رویټرز وايي، د ضیف درې انځورونه شته چې یو یې شل کلنۍ کې بل یې نقاب او دریم یې د غږیز پیغام د خپرېدو پر مهال د سیوري انځور.
د هغه د پټنځي مالومات هم نشته، خو باور دا دی چې د غزې په کوم سورنګ کې پټ دی.
اسراییلۍ امنیتي سرچینې هم ویلي چې ضیف د دې عملیاتو پلانولو او عملي کولو کې مخامخ ښکېل دی.
فلسطینۍ سرچیې وايي اسراییل غزه کې د ضیف پر پلرني کور برید کړی چې پکې د نوموړی یو ورور او د کورنۍ دوه نور غړي وژل شوي دي.
حماس ته نږدې بله سرچینه وايي پر اسراییل وروستی برید د حماس د القسام کنډوکونو قومندان ضیف او د حماس یوه مشر یحیا سنوار په ګډه کړی، خو اصلي طراح یا استاد ضیف دی.
دا سرچینه وايي، دا عملیات دومره پټ پلان شوي وو چې ان د اسراییل قسم خوړلی دوښمن او د حماس د وسلو، پیسو او روزنې سرچینهایران هم ترې یوازې عمومي مالومات درلودل.
دا سرچینه وايي، ایران یوازې دومره پوهېده چې ستر عملیات پلانېږي، خو له وخت او جزیاتو یې خبر نه و.
د ګډو عملیاتو خونو کې چې حماس، د لبنان حزب الله او ایران یې لري په دې هکله بحث نه دی شوی او په همدې وجه ډېر کم کسان له دې پلان خبر و.
د ایران مذهبي مشر هم له دې برید وروسته وویل، چې تهران پر اسراییل په برید کې لاس نه لري.
که څه هم واشنګټن باوري دی چې ایران پکې رول لري، خو بیا هم د دې باور لپاره سندونه نه لري.
رویټرز وايي>د ضیف دې عملیاتو کې د اسراییل د تېرباسلو لپاره اوږدمهالې هڅې هم شوې دي.
اسراییل په دې باور و چې حماس نور جګړې ته لېوال نه دی او غزه کې یې پر اقتصاد پراخولو تمرکز کړی دی.
حماس ته نږدې سرچینه وايي:«په داسې حال چې اسراییل د غزې کارګرانو ته اقتصادي امتیازونه ور کول، زموږ وسلوال د اسراییل د پوځ په مخ کې روزل کېدل او تمرین یې کاوه.»
د حماس د بهرنیو اړیکو مشر علي برکه وايي، له دوو کلونو یې دې عملیاتو ته تیاری نیوه.
خو ضیف په خپل پیغام کې ویلي: «حماس په ځلونو اسراییل ته خبرداری ور کړ چې د فلسطینانو پرضد له جنایت لاس واخلي، شکنجه او ځورول شوي بندیان ازاد کړي او پر خپله خاوره د فلسطینیانو د مالکیت خنډ نه شي.»
هغه زیاتوي:«نیواکګر رژیم هره ورځ په لوېدیځه غاړه کې زمو پر کلیو او ښارونوبریدونه کوي، پر کورونو بریدونه کول، وژل، ژوبلول او بندیانول کوي، زموږ زرګونه جریبه ځمکه نیسي.»
د هغه په خبره، اسراییل فلسطینیان له خپلو کورونو باسي ځان ته پکې ښارګوټي جوړوي او د غزې کلابندي هم روانه ده.
لوېدیځه غاړه کې له یو کال راهیسې تاوتریخوالی دی. دا سیمه له ۱۹۶۷ کال راهیسې چې اسراییل نیولې د نښتې مرکز دی.
ضیف وايي، حماس له نړیوالې ټولنې غوښتي چې د نیواکګر جنایتونه پای ته ورسوي، خو په مقابل کې اسراییل لا هم پاروونکې چارې زیاتې کړې دي.
هغه زیاتوي حماس د فلسطیني بندیانو د خوشي کېدو لپاره د بشرپالې هوکړې غوښتنه کړې، خو اسراییل نه ده منلې.
ضیف وايي، «اسراییل د امریکا او لوېدیځ په ملاتړ او د نړیوالې ټولنې په چوپتیا کې له نړیوالو پرېکړه لیکونو او قوانینو په انکار، نیواکګرۍ او عیاشۍ بوخت و او دوی پرېکړه وکړه چې دا هرڅه پخپله پای ته ورسوي.»
په ضیف مشهور محمد مصری پر ۱۹۶۵ کال خان یونس پنډغالي کې زېږېدلی دی.
دا پنډغالی د اسراییل او عربو د ۱۹۴۸ کال له جګړې وروسته جوړ شوی دی.
نوموړی پر ۱۹۸۷ کال د فلسطینیانو پاڅون یا لومړۍ انتفاضیه کې له حماس سره یو ځای او په محمد ضیف مشهور شو.
ویل کېږي اسراییل ضیف پر ۱۹۸۹ کال ونیو او ۱۶ میاشتې بندي و. ضیف په غزه پوهنتون کې په فزیک، کیمیا او بیالوژي کې زدکړې کړې دي.
ضیف د حماس د وسلوالو لیکو، د تونلونو او بم جوړولو ته پراختیا ور کړله. هغه په ځانمرګو بریدونو کې د لسګونو اسراییلیانو د وژلو مسوول دی. په دې دلیل د اسراییل لپاره د مطلوبو کسانو د فهرست په سر کې ځای لري.
د ژوندي پاتېدو لپاره یې پټ ژوند غوره کړی دی. د حماس سرچینې وايي د اسراییل یوه برید کې په سترګه ړوند او په یوه پښه سخت ټپي شوی دی.
مېرمن، درې کلنه لور او اوه میاشتنی زوی یې هم پر ۲۰۱۴ کال د اسرییل هوايي برید کې ووژل شول.
د حماس د وسلوالې څانګې د اداره کولو له امله د فلسطین پر ولسي اتل مشهور دی. ویډیويي پیغامونو کې یې یا نقاب اچولی او لا یې هم سیوری لیدل کېږي.
رویټرز ته سرچینو ویلي چې نوموړی د ځیرک ټلیفون په څېر ډیجیټل ټیکنالوژي وسایل نه کاروي.
د دې سرچینو په خبره، محمد ضیف تل په تېښته کې وي او پټ سړی دی.
د شنبې ورځ د میزان ۱۵ مه سهار وختي د حماس وسلوال د اسراييل سویلي سيمو ته ننوتل او په تېرو ۵۰ کلونو کې يې پر دغه هېواد تر ټولو خونړی بريد وکړ.
د وروستیو شمېرو له مخې د حماس او اسراییل په روانه جګړه کې لږ تر لږه ۱۳۰۰ ملکي او پوځي اسراییلیان او ۱۲۰۳ فلسطینیان وژل شوي دي.
طالبانو له لومړۍ ورځې اعلان وکړ، چې دغه ډله په خپله خاوره د فلسطین د یو خپلواک حکومت د جوړېدو ملاتړ کوي او پر غزه تړانګه د اسراییل هوايي بریدونه غندي.
د اسراییل او حماس په جګړه کې د افغان طالبانو کډون
د اسرایییل او فلسطین د روانو نښتو له پیل سره هم مهاله په افغانستان کې د طالبانو جنګي ماشین په حرکت راغلی دی.
په ټولنیزو رسنیو کې داسې انځورونه خپاره شول، چې ګویا د افغان طالبانو اړوند وسلوال په فلسطین کې له حماس سره یوځای شوي او په دغه جګړه کې وژل شوي دي.
د طالبانو یو شمیر امنیتي مسوولین چې نه غواړي نومونه یې واخیستل شي، وايي چې د طالبانو په جنګي ماشین کې دا لېوالتیا له هر وخت څخه ډېره شوې چې د دوی وسلوال د اسراییل ضد جګړه کې برخه واخلي.
ځینې طالب وسلوال چې له دوو کلونو راهسې له جګړې اوزګار شوي، افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل: «دوه ارمانونه مې درلودل، یو پاتې ارمان مو دا دی چې اسراییلي عسکر ووژنم او بل ارمان مو پوره شوی، امریکايي عسکر مو وژلي دي».
دغه طالب وسلوال په دې باور دي، چې یو شمیر ملګري یې د فلسطین جګړې ته تللي او په دغه جګړه کې برخه لري.
دوی د یو تعداد طالب وسلوالو انځورونه په ګروپونو او ټولنیزو رسنیو کې ښکته پورته کوي چې ګویا د فلسطین په جګړه کې وژل شوي دي، خو سخته ده چې رسمي سرچینې یې تایید کړي، چې دغه طالب وسلوال کله او له کومو لارو څخه فلسطین ته رسیدلي دي.
د حماس له دغه بریده وروسته د طالبانو تر واک لاندې رسنۍ او د ټولنیزو شبکو کاروونکو ټول تبلیغات د اسراییل او فلسطین جګړې ته ځانګړي کړي دي، د دغې جګړې له وېډیوګانو سره یې ترانې ترتیب کړې دي او له مذهبي اړخه د حماس ملاتړ او د اسراییل د بریدونو غندنه کوي.
طالبانو ته منسوب یو شمیر ناتایید شویو د ټولنیزو رسنیو اکونټونو لیکلي، چې یو تعداد طالب وسلوال د ایران او عراق له لارې فلسطین ته رسیدلي او د حماس ډلې سره د اسراییل پرضد د جګړې لپاره یوځای شوي دي.
د طالبانو لوی درستیز فصیح الدین د ملاتړو په یو واتسپ ګروپ کې هم د یو طالب وسلوال انځور لاس په لاس کیږي، چې ګواکې د اسراییل سره په مخامخ جګړه کې وژل شوی دی.
طالبان د ځانمرګو بریدګرو یو ځانګړی کنډک په اختیار کې لري، هغه کنډک چې اوس د طالبانو د مشرانو ترمنځه یې وېره پیدا کړې ده، چې د خپل منځي سیالیو له امله یې د یو بل پرضد ونه کارول شي. ځیني کارپوهان په دې باور دي چې ممکن طالب مشران دې اندېښنې ته د ځواب لپاره داسې توندلاري وسلوال د نورو هیوادونو جګړو ته ولېږي.
داسې راپورونه شته چې په افغانستان کې د طالبانو واک ته رسېدو سره د دوی ځینې خپه شوي وسلوال داعش ډلې ته تللي او ځینې د القاعدې په شمول نورو ترهګرو ډلو کې شامل شوي دي.
د طالبانو له ځینې مشرانو نیولې تر عادي وسلوالو پورې دې ډلې د اسرییل او فلسطین جګړه کې سخت دریځ نیولی او تېرو ورځو کې د کابل لپاره د طالبانو والي خبرداری ورکړ چې ډېر ژر به اسراییل د نړۍ له نقشې څخه لېرې شي.
طالبانو بیا واکمنېدو سره پر مدرسو جوړولو پیل کړی دی او دغه مدرسې د سختو دریځو ملایانو لخوا پرمخ بوول کیږي چې په نړيوال جهاد باور لري. څیړنې ښيي چې د طالبانو په رسمي چوکاټ کې نظامي مدرسې د دې ډلې لپاره د ځواک یوه بله سرچینه ده او ور سره د دې ډلې د وسلوالو شمیرې په لوړېدو دي.
په وروستیو کې د پاکستان د کورنیو چارو چار سمبالی وزیر سرفراز بګټي هم وویل، له هغو ۲۴ ځانمرګو بریدګرو څخه چې د ۲۰۲۳ کال له جنورۍ وروسته یې په دغه هېواد کې بریدونه کړي ۱۴ یې افغانان دي.
له یو شمیر طالبانو سره چې په وروستیو ورځو کې غږیدلي یو، وايي د طالبانو د مشر له پټې فتوا وروسته هم ځیني ملګرو په پاکستان کې ځانمرګي بریدونه کړي دي. دوی وايي پاکستاني طالبانو د افغانستان د جمهوریت له پرځېدو مخکې کلونه کلونه په جګړه کې ورسره برخه اخیستې اوس پر دوی فرض ده چې له خپلو همسنګرو سره ودریږي.
نظرونه دا دي چې د امتیازیاتو په بدل کې ایران د سوریې جګړې ته د افغانانو هڅولو او ورګډولو یوه تجربه لري، د طالبانو او ایران ګرمې اړیکې او په دغه هیواد کې د یو شمیر طالب مشرانو اوسېدل هم دې ته لار هواروي چې ایران له خپل نفوذ څخه ګټه اخیستې وي او طالب مشرانو د سیاسي او مادي امتیازاتو په بدل کې سختدریزه طالب وسلوال د ایران په مرسته د فلسطین جګړې ته استولي وي او یا هم د دې هدف لپاره لاس په کار شوی وي.
په وروستیو کې امریکايي او اسراییلي چارواکو منلې ده، چې د امریکا وسلې غزه تړانګه کې لیدل شوې دي او دوی په دې باور دي چې دغه وسلې له افغانستان څخه د حماس وسلوالو ته په لاس ورغلې دي.
د طالبانو امنیتي سرچینې مني چې له افغانستان څخه امریکايي وسلې حماس ډلې ته رسېدلې دي، خو دوی په دې باور دي چې ممکن د افغانستان د پرلپسې ولایتونو د سقوط په لومړیو ورځو کې غنیمت شوې وسلې ایران ته قاچاق شوې او له هغه ځایه تر حماس رسېدلې وي.
ځیني طالب مشرانو بار بار ویلي چې د افغانستان له خاورې څخه هیڅ کوم هیواد ته ګواښ متوجې نه دی خو بیا هم د ځیني سختدریزه طالب مشرانو سیاسي څرګندونو او علامیو وښودله چې فلسطین ته ورته بهرنۍ جګړه کې د ورکډېدو لېوالتیا لري.
په وروستیو کې وینو هغه طالبان چې اوس یې واک په لاس کې دی له امریکا سره د اړیکو د خرابېدو له ویرې په ښکاره د اسراییل او فلسطین په جګړه کې له څه ویلو ډډه کوي خو د خپلو توندلارو مشرانو او وسلوالو لپاره مجبور دي چې د اسراییل په مقابل کې د فلسطین حماس ډلې د بریدونو ملاتړ وکړي.
د جمهوریت له سقوط څخه وروسته د فلسطین حماس هغه ډله وه، چې د طالبانو د ریس الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني ملابرادر ته یې د ټلیفون له لارې «د امریکا د ماتې او د دې ډلې د بریا» مبارکي ورکړه.
ملا عبدالغني ملابرادر او د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد هغه طالب چارواکي دي چې د حماس ډلې له سیاسي مشر اسماعیل هنیه سره یې په دوحه او قطر کې یې مخاخ ناستې کړي دي.
تجربو ښودلې چې طالبان په داسې موضوعاګانو کې له احتیاط څخه کار اخلي او په اسانه سره تر پایه نه غواړي دا موضوعات تایید کړي.
بل خوا تېرو دوو کلونو کې د نظر اختلافاتو وښودله چې د دوی با نفوذه مشران د خپل راتلونکي لپاره له یو شمیر هیوادونو سره په پټه او ښګاره اړیکې پالي او په همدې بنسټ یو شمیر نظر خاوندان په دې اند دي چې حماس ته د وسلو رسېدو سره د طالب وسلوالو استول هم کوم ناممکن کار نه دی.
په غونډه کې پرېکړه شوې ده چې ټول ناقانونه کډوال دې د اکتوبرتر پایه د یوې میاشتې په لنډه تنګه موده کې له پاکستانه ووځي او د هغو کډوالو د پيژندلو لپاره به ان د ډي، این، اې له معایناتو استفاده کېږي چې په اصل کې پاکستانیان نه دي خو په څه چل سره یې د پاکستان تابیعت ( شناختي کارډ) ترلاسه کړی.
د پاکستان کورنیو چارو وزیر سرفراز بګتي له دې غونډې وروسته وویل چې حکومت به هغو کسانو ته انعام ورکړي چې د دغسې کسانو په اړه معلومات حکومت ته وسپاري.
په پاکستان کې د ښاغلي بګټي په قول څه باندې اوولس لکه ناقانونه افغانان دېره دي. د ده په وینا د روان کال له جنوري راهیسې په څلرویشت ځانمرګو بریدونو کې څوارلس افغانانو کړې دي.
پاکستان نه اوس او نه پخوا د ځانمرګو د پېژندګلوي په اړه اسناد وړاندې کړې دي. د ځانمرګو په اړه د ښاغلي بګټي ارقام شاید د ډېرو زړه ته ونه لوېږي خو په دې کې شک نه شته چې پاکستان د افغانستان له خوا امنیتي اندېښنې لري.
په افغانستان کې د جمهوریت له پرځېدو وروسته د پاکستاني طالبانو بریدونه ډیر او لا خطرناک شوي دي. په دې موده کې پاکستاني چارواکو څو ځله کابل ته سفرونه کړي او له طالبانو یې غوښتي دي چې یا په افغانستان کې دېره پاکستاني طالبان وروسپاري او یا یې په پاکستان کې له برید کولو راوګرځوي.
پاکستان ظاهرآ له افغان طالبانو زیاته توقع لري خو ډېر څه کول یا د طالبانو د ادارې په وس کې نه دي، یا یې نه کوي.
لکه څنګه چې د سرفراز بګټي او نورو پاکستاني چارواکو په خبرو کې اشاره ورته شوې ده، د بې اسناده کډوالو د ایستلو لوی لامل امنیتي ملاحظات دي.
د پاکستان ځینې مدرسې او استخباراتي ادارې په دې تورنې دي چې په کلونو کلونو یې په افغانانو کې د طالبي او افراطي فکر د خپرولو کوښښ کړی دی. د جمهوریت تر پرځېدو پورې د افغان کډوالوتر منځ د دا رنګه نظریاتو تلقین د دې لامل کېده چې په افغانستان کې د جنګ او انتحار تنور تود وساتل شي او ځمکه خو هغه سوځي چې اور ورباندې بل وي. په هغو کلونو کې اکثرو پاکستاني افراطیانو هم په افغانستان کې «جهاد» ته لومړیتوب ورکاوه او دا لا پکې پاکستان ته یوه بله ګټه وه، ځکه خپل افراطیان یې د تاوان رسولو او وینو بهولو لپاره یو بل ځای مصروف ساتل. د جمهوریت له پرځېدو وروسته دا محاسبه ګډه وډه شوه او په پایله کې اوس پاکستاني امنیتي ادارې ممکن په رښتیا دا فکر وکړي چې په دغه هیواد کې د افغان کډوالو شتون د ناامني د زیاتېدو سبب ګرځېدای شي.
خو له لویه سره دغه نظر ناسم دی ځکه افراطي فکر په پاکستاني ټولنه کې ژورې ریښې لري. موږ په دغه هیواد کې د افراطي فکر حیرانوونکي مثالونه مومو. په ۲۰۰۷ کې د اسلام اباد په زړه کې د لال مسجد طالبانو له حکومت سره سمه جګړه پیل کړه چې د حکومت په قول یو سلو څو پنځوس کسان پکې ووژل شول. د جنرال مشرف له وخته راهیسې تر اوسه پورې د پاکستاني طالبانو او حکومت تر منځ په شخړو کې په لسګونو زره کسان وژل شوي دي.
په پاکستاني ټولنه کې د تشدد او افراطیت غیر طالبي بڼې هم شته. ډېر کلونه کېږي چې د دغه هېواد پوځ د بلوڅو له ځینو ډلو سره په جګړه بوخت دی. په افغانستان کې مونږ په ۲۰۱۵ کال کې د فرخندې غم لړلې واقعه لرله چې سخته وغندل شوه، خو په پاکستان کې یوازې په روان کال کې هغسې څو واقعې پېښې شوې چې په مازې یو ګومان باندې ګڼو خلکو پکې د یو چا د وژلو هڅه کړې ده. د روان کال په اګست کې د پنجاب په جړانوله کې کابو شل کلیساګانې وسوځول شوې او د لسګونو عیسویانو کورونه لوټ شول.دغه راز په روان کال کې د کراچي په شمول د پاکستان په مختلفو سیمو کې د احمدیانو د عبادت ځایونه او ان هدیرې ویجاړې شوې. او د جوماتونو محرابونه یې ونړول شول.
په تشدد باندې د معتقدو، افراطي کسانو خصوصیت دا دی چې په ډېره اسانه باندې وژلو او تخریب ته پلمه پیدا کوي. څو ورځې مخکې په بلوچستان کې د میلادالنبي لپاره په راغونډو شویو خلکو باندې هغو انتحاریانو حمله وکړه چې د میلادالنبي لمانځل هم ورته ګناه ښکارېده.
په پاکستان کې د افراط او تعصب فکرونو ته په لسیزو هوا ورکړه شوې ده. له کډوالو سره د جنایت او افراطیت د پېښو تړل شاید یوازې د هغو کسانو زړه ته پرېوزي چې نژاد پرستانه افکار لري، نه د بل چا.
د کډوالو د ایستلو بل دلیل دا راوړل کېږي چې دغه کډوال له پاکستانیانو د کاروبار فرصتونه اخیستي دي، په قاچاق او ځانګړي ډول د ډالرو په قاچاق کې لاس لري،په ناقانونه توګه یې ملکیتونه رانیولي دي او د پاکستان په داخل کې یې یو موازي اقتصاد روان کړی دی.
د پاکستان چارواکي شاید فکر کوي چې د کډوالو په ایستلو سره به لکونو پاکستانیانو ته د کار فرصتونه برابر شي، د قاچاق مخنیوی به اسانه شي، کرایه ورکوونکو ته به د کورونو کرایې ټیټې شي، په صحي او تعلیمي نظام به فشار کم شي او د بریښنا، خوړو او نورو لګښتونو په اندازې کې به څه نا څه کمی راشي.
افغان کډوالو ته د پناه ورکولو په خاطر یو وخت له پاکستان سره زیاتې مرستې کېدلې او اکثرو شتمنو افغانانو، چې لا په ترکیه، دوبۍ او نورو ځایونو کې له پانګونې سره بلد نه وو، په پاکستان کې پانګونې کولې، نو پاکستان په اقتصادي لحاظ د کډوالو په شتون کې تاوان نه لید، خو اوس هغه دور پای ته رسېدلی دی. اوس پاکستان فکر کوي چې د کډوالو ایستل یې ممکن په اقتصاد باندې یو څه مثبت اغېز وکړي.
البته د پاکستان اقتصادي بحران تر دې ډېر ژور دی چې د کډوالو ایستل دې ورته چندان ګټه ورسولی شي.
د پاکستان اقتصادي مشکل ډېر پېچلی دی. خارجي پانګونه پکې کمه ده، صادارت یې کم شوي دي، د پورونو د ورکړې لپاره لازم پلان نه لري، قرض یې مخ په زیاتېدو دی، انفلاسیون، د نفوسو بې کنټروله وده، د مالیاتو په ټولولو کې جدي ستونزې،اداري فساد او د امنیتي ستونزو له کبله ان د چین په پانګونو کې کمی ځینې هغه لوی لاملونه دي چې د پاکستان اقتصاد یې د دغه هېواد د امنیت غوندې له کم ساري بحران سره مخ کړی دی.
د کډوالو د ایستلو لپاره سیاسي دلایل هم وړاندې کېږي. ویل کېږي چې دا فیصله په اصل کې د طالبانو په ادارې باندې د فشار اچولو لپاره شوې ده.دې کې شک نه شته چې په لوی شمېر کې د کډوالو ایستل به په افغانستان کې اقتصادي او بشري ناورین نور هم ژور کړي خو ایا دغسې ناورین به په طالبانو کوم اثر واچوي؟ زما په نظر ځواب منفي دی. ځکه طالب خلکو ته د مسولیت احساس نه لري. همدا څه موده له مخه یې د ښځو په زرګونو سنیګارتونونه وتړل او دې ته یې ونه کتل چې دغه په زرګونو کورنۍ به ډودۍ له کومه کوي؟ شاید پاکستان په دې فکر کې وي چې د کډوالوایستل به طالبان مشابه اقدام او د وزیرستاني کډوالو ایستلو ته وهڅوي خو د مختلفو دلایلو په وجه د دغسې اقدام امکان ډېر کم ښکاري.
دلته سوال پیدا کېږی چې پاکستان د لسګونو کلونو مساله څنګه اوس راپورته کړه او څنګه یې په یوه میاشت کې حل کوي؟
ظاهرا ځواب دا دی چې د لنډمهالي حکومت په دوران کې د پوځ او امنیتي ادارو قدرت لا زیات وي او څرنګه چې ګوندونه په حکومت کې نه وي نو حکومت په ځان باندې فشار کم احساسوي. که څه هم د انتخاباتو په درشل کې ګوندونه معمولا له موقت حکومت او پوځ سره تر وسه وسه له ټکره ځان ساتي، خو بیا هم د افغان کډوالو په اړه پرېکړه باندې ځینو ګوندونو اعتراض کړی دی. د جماعت علمای اسلام ګوند مشر مولانا فضل الرحمن د دې لړۍ د بندېدو غوښتنه کړې ده او د عوامي نشنل پارټۍ مشر ایمل ولي خان ویلي دي چې له افغان کډوالو سره توپيري چلند کېږي.
د پاکستان د اساسي قانون له غوښتنې سره سم باید د قومي اسمبلۍ له ړنګېدو وروسته په درې میاشتو کې ټاکنې شوې وای خو دغه ټاکنې د جنورۍ وروستیو ته وځنډول شوې او اوس دا شکونه کېږي چې ان هغه وخت به هم ټاکنې ونه شي. د ځينو په نظر د کډوالو د مسالې د راپورته کولویو مقصد دا هم کېدای شي چې د بې سارې ګرانۍ او انتخاباتي مسایلو په ځای د خلکو پام د کډوالو موضوع ته واوړي.
د افغان کډوالو د شړلو لاملونه که هر څه وي خو د افغانستان د خلکو لپاره دا سبق یو ځل بیا تکرار شو چې د خپلو ستونزو د حل لپاره په پردیو ډېر حساب کول، اشتباه وي.
