رویټرز خبري اژانس د غزې د روغتیايي چارواکو په حواله راپور ورکړی، چې د خانیونس په ښار کې د اسراییلي ځواکونو د ټانکونو د ډزو په پایله کې لږ تر لږه ۴۵ کسان وژل شوي او لسګونه نور ټپیان دي.
د ډاکټرانو په وینا، د یو شمېر ټپیانو روغتیايي وضعیت ښه نهدی او ښايي د وژل شویو کسانو شمېر نور هم لوړ شي.
د غزې روغتیا وزارت زیاته کړې، چې ټپیان ناصر روغتون ته لېږدول شوي او د ګڼېګوڼې له امله د اسانتیاوو له کمښت سره مخ دي.
اسراییلي پوځ لاتر اوسه په دې تړاو غبرګون نه دی ښودلی.
د «هرانا» په نوم د بشري حقونو یوه بنسټ راپور ورکړی، چې د ایران او اسراییل تر منځ پوځي نښتې څلورمې ورځې ته غځېدلې دي، چې له امله یې ۱۰۹۷ کسانو ته مرګژوبله اوښتې ده.
د هرانا په وینا، په تېرو څلورو ورځو کې لږ تر لږه ۱۹ ولایتونه له بریدونو سره مخ شوي، چې پکې نظامي، غیرنظامي او استوګنیزې سیمې په نښه شوې دي.
د رسمي او سیمه ییزو سرچینو په وینا، یوازې نن لږ تر لږه ۱۶کسان وژل شوي. دا هم تایید شوې ده چې په تېرو ورځو کې د بریدونو په تړاو ۷۷نورو ته مرګژوبله اوښتې ده.
د غېر دولتي سرچینو په وینا، د دې شمېرو په ګډون په تېرو څلورو ورځو کې په ایران کې د ټپیانو او مړو ټولټال شمېر لږ تر لږه ۱۰۹۸تنو ته رسېدلی دی.
له یاد شمېر څخه کابو ۴۵۲ کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.
د یادونې وړ ده، چې دا شمېرې د خپلواکو او ځایي سرچینو له خوا خپرې شوې دي او تر اوسه د ایران حکومت د تلفاتو دقیق شمېر نه دی تایید کړی.
د ایران او اسراییل ترمنځ روان پوځي تاوتریخوالی یوازې یوه سیمهييزه شخړه نه ده؛ بلکې د وسلو، پرمختللي توغندیو، بریدګرو ډرونونو او استخباراتي ټېکنالوژیو یوه پراخه ننداره ده. دا جګړه ښيي چې دواړه خواوې نه یوازې د وسلو جوړولو بلکې د جګړې نوې بڼه تجربه کوي.
په دغه جګړه کې ایران لږ تر لږه ۱۵ ډوله وسلې، توغندي، ډرونونه او الوتکې کارولې دي، چې پکې ډېری د نیابتي ډلو له لوري هم کارېدلي.
بل خوا اسراییل هم نږدې ۱۴ ډوله پرمختللي نظامي وسایل کارولي، چې پکې هوايي دفاعي سیستمونه، ډرون الوتکې، جنګي جیټ شامل دي.
دا جګړه ښيي چې سیمه نه یوازې د وسلو په ډګر کې تودېږي، بلکې د ټېکنالوژۍ، استخباراتو او نیابتي جګړو له لارې یو پېچلی امنیتي بحران تجربه کوي.
د ایران له خوا کارول شوې وسلې او ټېکنالوژي:
۱. بالستیک توغندي
ایران له اوږدې مودې راهیسې د بالستیک توغندیو پراختیا ته لومړیتوب ورکړی دی. دا توغندي د ځمکې څخه هوا ته او د اوږده واټن هدفونو لپاره کارېږي.
یاد توغندي نه یوازې په روانه جګړه کې کارول شوي بلکې له دې وړاندې هم پر اسراییل توغول شوي دي.
۲. کروز توغندي
۳. ډرون الوتکې (بېپیلوټه الوتکې)
ایران په وروستیو دوو کلونو کې د ډرون ټېکنالوژۍ په پراختیا کې یو مخکښ هېواد حساب شوی دی.
۴. نیابتي وسلوالې ډلې
ایران د حزبالله (لبنان)، حماس (فلسطین)، فاطمیون (افغان) او زینبیون (پاکستاني) ملېشو له لارې د نیابتي جګړې یوه بله جبهه پرانېستې ده، چې معمولاً راکټي بریدونه کوي.
۵. هایپرسونیک توغندی
د اسراییل له خوا کارول شوې وسلې او ټېکنالوژي:
۱. جنګي الوتکې
۲. ډرون سیستم
۳. دفاعي توغندیز سیستمونه
اسراییل له پرمختللو دفاعي ټېکنالوژیو څخه هم کار اخیسی، تر څو د ایران او نیابتي ډلو توغندي شنډ کړي.
۴. مصنوعي سپوږمکۍ او سایبر بریدونه
په روانه جګړه کې اسراییل د سایبر جګړې، څار، برېښنایي اختلال او د مصنوعي سپوږمکیو له لارې له لرې فاصلې د برید امکانات هم رامنځته کړي وو؛ خو تر ډېره بریالي نه برېښي.
که څه هم نړۍوالې ټولنې، امریکا او روسیې په غیرمستقیم ډول د دغې جګړې د بندېدو لپاره د مذاکراتو غوښتنه کړې ده؛ خو ایراني رسنیو ویلي چې تر اوسه د ډېپلوماتیکو هلو ځلو هېڅ څرک نه لیدل کیږي.
د ایران او اسراییل ترمنځ روانه جګړه یوازې د بارودو، وینو او ویجاړۍ نه ده؛ بلکې دا جګړه د عصري وسلو، ټېکنالوژۍ، استخباراتو او سایبري بریدونو بشپړ ترکیب دی.
دواړه هېوادونه هڅه کوي چې د نوې جګړې بڼه خپله کړي؛ خو دا سیالي کولی شي د ټولې سیمې امنیت له سخت خطر سره مخ کړي.
پر ایران د اسراییل برید په معاصر تاریخ کې د ایران پر مهمو نظامي او ستراتیژیکو شتمنیو تر ټولو ستر برید ګڼل کیږي چې لا هم روان دی. په دغه برید کې د ایران نظامي، استخباراتي او علمي بنسټونه سخت زیانمن شول او د سپاه پاسداران، پوځ او اتومي ادارو لسګونه مهم چارواکي له منځه لاړل.
دې وژنو د ایران پوځي، دفاعي وړتیاوې سختې وځپلې او سره له دې، چې تهران د خپلو وژل شویو جنرالانو ځایناستي سملاسي وټاکل، خو ددغه هېواد پر دفاعي وړتیاوو یې اغیز تر نن ورځې هم جوت دی، ځکه تهران ورو ورو داسې حالت ته رسیږي، چې اسراییلۍ الوتکې په فضا کې د ځان پر وړاندې هیڅ خنډ ونه ویني.
وژل شوي پوځي جګپوړي قوماندانان
سرلشکر حسین سلامي (د سپاه پاسداران عمومي قوماندان)
سرلشکر حمزه حاجيزاده (د سپاه پاسداران د هوايي ځواک قوماندان)
سرلشکر محمدباقري (د ایران لوی درستیز)
سردار غلامعلي رشید (د خاتمالانبیا قرارګاه قوماندان)
سردار محمد کاظمي (د سپاه پاسداران د استخباراتو رییس)
سردار حسن محقق (د سپاه پاسداران د استخباراتو مرستیال)
د پوځ د هوايي دفاع قوماندانان
محمدمهدي شاهرخيفر (د توغندیزو عملیاتو مسوول)
حمزه جهاندیده
سجاد منصوري
مهدي نقوي
د سپاه پاسداران د هوايي ځواک قوماندانان
سردار امیرعلی حاجي زاده، د سپاه پاسداران د هوايي ځواک قوماندان
محمود باقري
داوود شیخیان
محمدباقر طاهرپور
منصور صفرپور
مسعود طیب
خسرو حسني
جواد جورسرا
او محمد آغاجعفري
اتومي ساینسپوهان
ډاکټر محمدمهدی طهرانچي، د ازاد پوهنتون رییس
ډاکټرفریدون عباسي دواني، د اتومي انرژۍ پخوانی رییس
علي باکويي کریمي، د دودانګه ساینسپوه، له کورنۍ سره وژل شوی
سید امیر فقهي
عبدالحمید مینوچهر
محمدرضا ذالفقاري
منصور عسکري
سعید برجي
مطلبيزاده
نوې ټاکنې
له وژل کېدو څو ساعته وروسته، د ایران مذهبي مشرایتالله خامنهيي د نوې قوماندې لپاره لاندې پوځي جنرالان وټاکل:
سرلشکر امیرحاتمي د پوځ مخکینی قوماندان د لوی درستیز په توګه،
سرلشکر محمد پاکپور، د سپاه د ځمکنيو ځواکونو پخوانی قوماندان د سپاه پاسداران عمومي قوماندان په توګه،
جنرال مجید موسوي، د حاجيزاده مرستیال او د توغندويي چارو متخصص د هوايي ځواک قوماندان په توګه
سرلشکر علي شادماني، د جګړو، استخباراتو او قرارګاوو پخوانی قوماندان د مرکزي قرارګاه قوماندان په توګه
دغه برید د ایران د نظامي او ساینسي جوړښتونو تر ټولو ژور بنسټونه ولړزول. د سپاه پاسداران، استخباراتو او هوايي ځواک مشري که څه هم نويو قوماندانانو ته سپارل شوې، خو د پخوانیو مجربو چارواکو نشتواليیوه ستره خلا رامنځته کړې، چې د جګړې پر قومانده یې اغیز پرې اېستی. د ایران پر اتومي پروژو مستقیمو بریدونو هغه زیرمې چې په اوږدو کلونو جوړې شوې وې، له جدي خطر سره مخ کړې دي.
د امریکا او روسیې ولسمشرانو په یوه ټلیفوني تماس کې د اسراییل-ایران د جګړې پر ختمېدو او د روسيې-اوکراین د کړکېچ د پای ته رسېدو په اړه خبرې کړي. د امریکا د ولسمشرۍ دفتر پر اېکس پاڼې لیکلي، دغو خبرو یو ساعت دوام کړی چې ډېره برخه یې د اسراییل او ایران د جګړې پر ختمېدو وه.
د امریکا د ولسمشرۍ دفتر د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۴مه) پر اېکس پاڼې لیکلي، چې دواړو لوریو وروسته له هغې په دې اړه خبرې کړې، چې د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ته د هغه د زوکړې د مبارکۍ لپاره اړیکه نیولې وه.
دوی ویلي، چې د دې یو ساعته اوږدو خبرو زياته برخه د اسراییل او ایران د جګړې پر ختمېدو وه.
دغه دفتر زياته کړې، چې پوتین د دې جګړې د ژر پای ته رسېدو هيله ښودلې.
پوتین ویلي: «زه باور لرم چې د اسراییل او ایران جګړه به ژر پای ته روسېږي.»
ټرمپ بیا له پوتین څخه غوښتي: «ستا خپله جګړه د روسیې او اوکراین جګړه هم باید ژر ختمه شي.»
د امریکا د ولسمشرۍ دفتر د معلوماتو له مخې، دواړو ولسمشرانو د روسيې او اوکراین ترمنځ د بندیانو د تباديلې په اړه هم بحث کړی او په دې اړه یو شمېر مسایل راتلونکې اوونۍ ته پرېښي دي.
هندي چارواکو اعلان کړی چې په احمد اباد کې د ایر انډیا الوتکې د غورځېدو له امله د مړو شمېر ۲۷۰ ته لوړ شوی دی. په ورته وخت کې، د هند د هوايي چلند وزیر رام موهان نایدو اعلان وکړ چې د ټولو بوینګ ۷۸۷ الوتکو د څېړلو امر صادر شوی دی.
رام موهان نایدو زیاته کړه، چې چارواکي د پېښې د ټولو ممکنه لاملونو پلټنه کوي.
د هند د هوايي چلند وزیر د شنبې په ورځ، د جون په ۱۴مه، په نوي ډیلي کې په یوه خبري کنفرانس کې وویل: "موږ د ۷۸۷ الوتکو د پراخې څارنې امر هم کړی دی."
د راپورونو له مخې، لږ تر لږه ۳۴ یادو الوتکو څخه ګټه اخیستل کېږي.
د هند د هوايي چلند وزیر وویل چې تر اوسه پورې اته الوتکې معاینه شوې او دا پروسه په بېړني ډول ترسره کیږي.
د هوايي چلند تنظیم کوونکي ایر انډیا ته امر کړی چې د بوینګ ۷۸۷ الوتکو د ساتنې نور معاینات ترسره کړي.
د ایرانډیا الوتکه چې بوینګ ۷۸۷وه، له احمداباد څخه د بریټانیا ګیټوېک ته روانه وه، چې د پنجشنبې په ورځ له الوتنې څو شېبې وروسته ولوېده.
په الوتکه کې ۲۴۲ کسان سپاره وو، چې ویل کیږي یوازې یو تن ترې ژوندی پاتې دی.