پخوانی سناتور او د سیمه ییزو چارو شنونکی
په پښتونخوا کې د ډیورند د کرغېړنې کرښې سره جوختې اووه (۷) ولسوالۍ، یعنې باجوړ، مومند، خیبر، اورکزی، کورمه، شمالي وزیرستان او جنوبي وزیرستان د انګریزي استعمار د دورې نه د سیاسي استازو (پولیټیکل ایجنټانو) په ذریعه په غیرمستقیمه توګه اداره کېدې او دا سیمه یاغستان بلل کېده.
د انګلیسي استعمار د دغې ادارې وړومبۍ موخه د کرښې د دواړو خواوود پښتون/افغان له وجود نه د پښتنو د دغو غټو او قوي قبیلو بېل، په انزوا او په وروسته پاتې ټولنیزو او اقتصادي شرایطو کې ساتل وو. په شلمه پېړۍ کې هم دلته نه سیاسي ګوندونو او نه رسنیو ته د فعالیت اجازه وه او د دغو سیمو وګړي له ابتدایي بشري حقوقو نه هم محرومه وو.
دویمه موخه دا وه چې انګریزانو له دغو سیمو نه په افغانستان او په مرکزي اسیا کې مخفي استخباراتي او تخریبي فعالیتونه او لاس وهنې کولې. درېیمه موخه دا وه چې هر کله به محلي پښتني قومونو او قبیلو د ازادۍ غږ پورته کاوه، نو انګریزانو په دغه په اصطلاح یاغستان کې د الوتکو او ټانکونو له لارې د پوځي عملیاتو کولو کې کوم قانوني مانع وجود نه درلود.
په ۱۹۴۷ کال کې له خپل تاسیس وروسته، د پاکستان دولت د خپلو انګریزي مربیانو پالیسۍ ته ادامه ورکړه او د قبایلي سیمې (فاټا) د نوم تر پردې لاندې یې کټ مټ دغه استعماري نظام او د ایف سي ار تور قانون ژوندی وساته او د دغې سیمې اداره یې د اسلاماباد د مرکزي حکومت په لاس کې وساتله. پاکستان نه یوازې له دې سیمې څخه په افغانستان کې د جګړې لپاره د ټوپ اچونې د تختې په توګه استفاده وکړه، بلکې له ټولې نړۍ نه یې ترهګرراوستل او په دغه یاغستان کې یې میشت کړل.
دغو ترهګرو له یوې خوا له دغو سیمو نه په افغانستان کې په لویه کچه ترهګري او جګړه وکړه، او له بلې خوا یې د محلي پښتنو قبیلو زرګونه مخور، سپینږیري مشران او روشنفکران ووژل. پاکستاني جنرالانو د ترهګرۍ پر ضد د تش په نوم جګړې تر پردې لاندې له باجوړه تر وزیرستان پورې سیمه کې د ترهګرۍ د ځپلو په نوم د پښتنو قومونو او قبیلو خلاف پراخ پوځي عملیات ترسره کړل، چې په زرګونو ماشومان، ښځې او سړي یې ووژل، د هغوی کورونه، جایدادونه او بازارونه یې ولوټل او تباه یې کړل، او په میلیونونو پښتانه له خپل کور او کلي نه تر اوږدې مودې په کډه کولو مجبور شول.
د پاکستاني پوځ د ناروا ظلمونو پر ضد، په ۲۰۱۸ کال کې په دې سیمه کې یو ستر ولسي پاڅون وشو، چې په لنډ وخت کې یې د پښتون ژغورنې غورځنګ (پي ټي ایم) شکل غوره کړ. د دغه سیاسي مقاومت تظاهراتو او پرلتونو په حکومت ډېر فشار راوست او د دغه فشار د کمولو او د پي ټي ایم په سیاسي توګه د خلع سلاح کولو لپاره، د جنرالواکۍ په امر د پاکستان پارلمان د هیواد په اساسي قانون کې د پنځه ویشتم تعدیل په وسیله دغه قبایلي سیمه (فاټا) د ۲۰۱۸ کال د می میاشتې په یو دیرشمه نېټه د پښتونخوا په ایالت کې مدغم کړه، ځکه د پي ټي ایم په شمول د پښتنو ډېری ملتپالو ګوندونو له ډېر وخت نه دغه غوښتنه کوله.
د اساسي قانون ۲۵ تعدیل لغوه کول
د ۲۰۲۱کال د اګست په میاشت کې، چې کله په افغانستان کې جمهوري نظام سقوط وکړ او طالبانو واک لاس ته راوړ، نو د سیمې په ستراتیژیکه اوضاع کې ستر تغییر راغی.
له طالبانو سره یو شمېر ترهګر سازمانونه هم کابل ته ننوتل. د نړۍ لپاره د طالبانو د امارت په رسمیت پېژندلو کې تر ټولو لوی خنډ په افغانستان کې د همدغو ترهګرو سازمانونو شتون دی. د طالبانو مشکل دا دی چې هغوۍ دغه ترهګر سازمانونه د افغانستان نه شړل نه غواړي. هغوی بهانه دا کوي چې دغو سازمانونو له دوی سره په اصطلاح د ازادۍ په جګړه کې برخه اخیستې ده او پر دوی یې ډېر احسانات دي، خو په حقیقت کې هغوی دغه سازمانونه خوندي ساتل غواړي.
د دې هدف تر لاسه کولو لپاره، پاکستاني جنرالان او طالبان یو ګډ پلان لري. د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) پراخ فعالیت هم په دې موخه پیل شوی دی. په ۲۰۲۲ کال کې، چې کله په کابل او خوست کې د ټي ټي پي او د ای اېس ای د هغه وخت د رییس جنرال فیض حمید ترمنځ خبرې اترې کېدلې، نو د ټي ټي پي تر ټولو مهمه غوښتنه دا وه چې په ۲۰۱۸ کال کې د قبایلي سیمو په پښتونخوا ایالت کې شوی ادغام دې ختم کړل شي او د قبایلي سیمې (فاټا) پخوانی بیل حیثیت دې احیاء کړل شي.
په حقیقت کې ټي ټي پي هغه فاټا بیا جوړول غواړي، چې له ۲۰۰۲ نه تر ۲۰۱۴کال پورې موجوده وه. په دغه وخت کې پاکستاني جنرالانو دغه اووه ولسوالۍ ټي ټي پي ته سپارلې وې او په دغو سیمو کې ټي ټي پي د حقانیانو شبکې او د طالبانو د نورو ډلو ټپلو کوربهتوب کاوه. د ای ایس ای پخواني رییس جنرال فیض حمید، چې له ټي ټي پي سره کومه معاهده کړې وه، هغه کومه شخصي معامله نه وه، بلکې هغه د پاکستان د پوځ په استازیتوب او د پوځ د مشرتابه په اجازت دغه معاهده کړې وه. نو ځکه ټي ټي پي ته د پښتونخوا په ځینو سیمو د اشغال او هلته د موازي دولتي موسسو د جوړولو اجازه ورکړل شوې ده (که څه هم په ظاهر کې هغوی دغه سیمې په زور نیولې دي).
د ۲۰۲۳کال د اکتوبر په میاشت کې، د پوځ مشرتابه په یوه خبري کنفرانس کې د فاټا د مدیریت لپاره د یوه جلا سیکرټریټ د جوړولو اعلان کړی و. اوس چې جنرال عاصم منیر په عملي توګه د پاکستان اصلي واکمن دی، نو د پاکستان مرکزي حکومت د جون د میاشتې په درویشتمه نېټه، د مرکزي وزیر مقام په مشرۍ کې د وزیرانو یوه کمیټه جوړه کړه چې هغه پخوانۍ فاټا کې د جرګو جوړولو میکانیزم ساز کړي. یعنی دغه جرګې به د رسمي محاکمو ځای واخلي. د جولای د میاشتې په دویمه نېټه د دغې کمیټې په غونډه کې د جرګو د رغولو په جزئیاتو خبرې وشوې.
په قبایلي سیمه کې د انګریز د استعماري دورې د ادارې د بیا جوړولو اصلي موخه د یوه داسې یاغستان بیا رغول دي، چې ټي ټي پي او نور ترهګر سازمانونه به ترې د پخوا غوندې یو ځل بیا د پټنځایونو په توګه استفاده کوي. په اسلاماباد کې سیاسي شنونکي په دې نظر دي چې په نژدې راتلونکې کې به د پاکستان پارلمان، د اساسي قانون د پنځه ویشتم تعدیل په لغوه کولو سره، د قبایلي سیمو اداره له پښتونخوا ایالت څخه په رسمي توګه وشوکوي او د فاټا یاغستان به بېرته احیاء کړي.
په دې ډول به پاکستان او طالبان دواړه د دغې سیمې د ادارې مسوولیت په غاړه نه اخلي او د ترهګرۍ مسوولیت به د پخوا غوندې یو ځل بیا په یاغستان کې میشتو د پښتنو قبیلو پر غاړه واچوي، او افغان/پښتون به یو ځل بیا د یوه نوي جنګ خاشاک وګرځي. د پښتنو په قبایلي سیمو کې دغه لوبه، په مرکزي اسیا کې د زبرځواکونو ترمنځ د هژمونۍ د شخړې له نوې مرحلې سره تړاو لري.
دا جګړه ویروونکې وه ځکه دوو اتومي وسله لرونکو هیوادونو، امریکا او اسراییل، د ایران پر اسلامي جمهوریت په دې تور برید کړی و چې د اتوم بم جوړولو په کار کې یې ډېر پرمختګ کړی دی او په لږو ورځو کې به اتومي وسله ترلاسه کړي. خو له برید نه وروسته دواړو دا خبره هم جوته کړه چې د دوی دویمه موخه په ایران کې د اوسني رژیم لرې کول او د هغه پر ځای یو بل حکومت (د دوی د وینا سره سم د ایران د خلکو په خوښه) کښینول هم دي.
په دې کې د خطر خبره دا وه چې د ایران اسلامي جمهوریت له خپلې اتومي پروژې نه لاس اخیستو او د رژیم د بدلون خبرې منلو ته په هېڅ وجه چمتو نه و، نو د دې جګړې د اوږدېدو او په سیمه کې د خورېدو امکان موجود و لکه څنګه چې د جګړې په وروستۍ ورځ د ایران له خوا په قطر کې د امریکا پر پوځي اډه باندې برید وښوده.
د دې جګړې یوه بله ځانګړتیا دا هم وه چې امریکا او اسراییل دواړه داسې هیوادونه دي چې له ایران نه په جغرافیایي توګه لرې پراته دي (که څه هم امریکا د یوه زبرځواک په توګه د ایران له سرحدونو سره نږدې پوځي اډې لري). نو دغه جګړه په اساسي توګه د الوتکو، توغندیو، الکترونیکي وسایلو او بې پیلوټه الوتکو په وسیله تر سره شوه.
د اوسني وخت دریو جګړو، د اوکراین اوږدې جګړې، لږه موده وړاندې د هند او پاکستان تر منځ لنډې جګړې او د منځني ختیځ اوسنۍ جګړې دا خبره څرګنده کړه چې د یوویشتمې پیړۍ په جګړو کې تر ټولو مهم ګټونکی فاکتور په ساینس او ټیکنالوژۍ کې پرمختګ دی.
دا ټکي د افغانستان لپاره ستر اهمیت لري، ځکه طالبان باید په دې پوه شي چې د پرمختللو توغندیو او د بې پیلوټه الوتکو په جګړه کې زیړې بوشکې او ځانمرګي بریدونه پخوانۍ اغېزې نه شي لرلی او په افغانستان کې په اصطلاح د مباح علومو د نظر نه غورځول او د ټول هیواد په یوه لویه مدرسه بدلول به افغانان د خپل ژوند، د هیواد د استقلال او ارضي تمامیت د ژغورنې په کار کې بې لاسو او بې پښو کړي.
د ایران د اسلامي جمهوریت ځانګړتیا په دې کې ده چې سره له دې چې دغه اخوندي رژیم د خپلو افراطي سیاستونو، د امریکا له خوا لګیدلو بندیزونو او عمومي سیاسي انزوا له امله هغه صنعتي او اقتصادي پرمختګ نه دی کړی، چې د یوه پرمختلونکي او طبیعي منابعو لرونکي هیواد په توګه یې ایران پوتانسیل لري، خو بیا هم ایران د داسې پرمختللو توغندیو او بې پیلوټه الوتکو په خپله جوړولو کې دومره بریالی شوی دی چې د اسراییل د پوځي برید او پرمختللو وسلو د مقابلې توان یې ترلاسه کړی دی او د اسراییل د لومړي وزیر نتنیاهو دا اټکل سم نه و چې په لبنان کې د حزب الله ملیشو، په سوریه کې د بشارالاسد حکومت له پای او په عراق کې د ایران د جوړو شویو ملیشو له تضعیف وروسته به ایران له اسراییل سره په جګړه کې سیالي ونه کړي شي.
په دې کې شک نشته چې د جګړې په وړومبي سر کې د ایران د مخکښو پوځي جنرالانو او اتومي ساینس پوهانو په وژلو سره اسراییل ډراماتیکې ګټې ترلاسه کړې وې او داسې ښکارېده چې ایران به ځان زر سمبال نه کړای شي، خو ایران پرې زر راوګرځېد او چې څومره جګړه اوږده او توده شوه، نو همغومره د اسراییل په غړو کې ستړیا راڅرګنده شوه او له امریکا نه یې په جګړه کې د ښکیلتیا غوښتنې ډېرې شوې.
د ولسمشر ټرمپ لپاره دا کار ځکه ګران و چې هغه په ټولټاکنو کې د امریکا له ولس سره ژمنه کړې وه چې د ولسمشر په توګه به امریکا په نړیوالو جګړو کې نه ښکیلوي، نو ځکه ټرمپ په جګړه کې د امریکا نیغ په نیغه ګډون د ایران په اتومي مراکزو باندې تر هوايي بریدونو پورې محدود وساته او د ایران خاورې ته یې امریکایي سرتیري ونه لیږل.
د امریکا او اسراییل په هوايي بریدونو سره د ایران هستوي پروژه ضعیفه شوې ده خو له منځه تللې نه ده او د رژیم د تغیر موخه هم تر سره نه شوه ځکه مو ویلي و چې د دې جګړې دویمه مهمه پایله دا ده چې نړیوالو زبرځواکونو چې څومره قدرت او نفوذ په شلمه پیړۍ کې درلود، هغه په یوویشتمه پیړۍ کې نه لري، ځکه نړۍ نوره یو قطبي یا دوه قطبي پاتې نه ده، بلکې هغه اوس ګڼ قطبي شوې ده او په دې کې د زبرځواکونو امر د پخوا په شان په زور نه شي پلي کېدای.
د نړۍ د جنوب د دولتونو اقتصادي او سیاسي نفوذ کچه لوړه شوې ده او د زبرځواکونو لپاره دا ممکنه نه ده چې هغوی دې د نړیوال جنوب رایې تر پایه له نظره وغورځوي. خو د زاړه نړیوال نظام د زوال او د نوي نظام د ودې تر منځ د ګذار په مرحله کې یوه مهمه معضله د ملګرو ملتونو او نورو زړو نړیوالو سازمانونو زوال او انحطاط دی، چې په نړۍ کې یوه له خطر نه ډکه تشه رامینځته کوي.
باید دا خبره هیره نه کړو چې په شلمه پیړۍ کې د دویمې نړیوالې جګړې د پیلیدو له عواملو څخه یو مهم عامل له لومړۍ نړیوالې جګړې نه وروسته په ۱۹۲۰ کې د جوړ شوي لیګ اف نیشنز بې اعتباره کېدل او بې اغېزتوب و، چې نړۍ یې د دویمې نړیوالې جګړې کندې ته ورټیل وهلی وه. دغه تشه په اوسني وخت کې په ځینو وجوهاتو ډېره سنګینه مساله ده. د مثال په توګه، د ځمکې پر مخ د بشري ټولنې د نړیوال کېدو (globalisation) پروسه ډېره پر مخ تللې ده او په داسې مجازي او فزیکي نزدېوالي کې اوسېدونکي انسانان او هیوادونه له یوه موثر نوي نړیوال نظام پرته ګډ سولهیز ژوند نه شي کولای.
یوه بله پوښتنه دا ده چې د اتومي وسلو ترلاسه کولو لپاره له یوه منل شوي او بې تبعیضه معیار پرته د منځني ختیځ جګړې ته د پای ټکې څنګه ایښودل کېدای شي؟ او که دغه جګړې بندې هم شي، نو د اوکراین جګړه او په فلسطین کې جګړې به کله او څنګه پای ته ورسیږي؟ او د نويو نړیوالو جګړو د زر زر او بیا بیا پیل کېدو مخنیوی به څنګه کېږي؟
دا پوښتنې په داسې شرایطو کې مهمې شوې دي چې په نړۍ کې د اتومي وسلو د لاس ته راوړلو په سیالیو کې بې مخینې زیاتوالی راغلی او په پټه او څرګنده ګڼ شمېر هېوادونه د اتومي وسلو د جوړولو او ترلاسه کولو په هلو ځلو بوخت دي.
دا ویره هم موجوده ده چې د دغو سیالیو په ترڅ کې اتومي وسله چېرته د ترهګرو لاس ته ونه لويږي. په دې سیالۍ باندې ولکه له ګډو او منظمو هلو ځلو پرته نه شي کېدای او دا کار یوازې یو نوی، غښتلی، اغیزناک او بااعتباره نړیوال سازمان سر ته رسولی شي.
د دې ورځې موخه دا ده چې خلکو ته وریاد کړي، که وېرې لرئ، اضطراب مو ډېر شوی، یا د ذهني فشار لاندې یاست، نو تم شئ، ژوره ساه واخلئ، ځان ته وخت ورکړئ او دا ومنئ چې اضطراب یوه طبیعي انساني تجربه ده. دا ورځ باید د سکون د پیدا کولو فرصت واوسي؛ یوه ورځ چې انسان په کې ځان ته رجوع کوي او له وېرې سره د مقابلې لارې لټوي.
خو د ۲۰۲۵ کال د جون ۱۸مه، د نړۍ د امنیت او ثبات له پلوه، تر بل هر وخت ډېره د وېرې ورځ ښکاري. دا ورځ د ارامتیا پر ځای، د بشري اضطراب او ګډوډۍ یو خشن تصویر وړاندې کوي، چې میلیونونه انسانان د مرګ او ژوند تر منځ په یو نازک تار ژوند کوي.
له ایرانه نیولې تر اسراییل او منځني ختیځ، له روسیې نیولې تر اوکراین او ان تر کشمیر او افغانستان د یو مشترک اضطراب لومې غځېدلي دي.
۱. د ایران او اسراییل ترمنځ جګړه – د منځني ختیځ د امنیت خرابېدل
په وروستیو میاشتو کې د ایران او اسراییل ترمنځ تاوتریخوالی د مخامخ جنګ بڼه غوره کړې ده، له دواړو خواوو نېږدې ۳۰۰۰ کسانو ته مرګ ژوبله اوښتې ده.
اسراییل پر ایران برید وکړ او د جېټ الوتکو او یو لویو توغندیو په وسیله یې د ایران یو شمېر ښارونه بمبار کړل، چې لا هم دا جګړه روانه ده.
بل خوا ایران پر اسراییلي اهدافو د بالستیک توغندیو بریدونه کړي، د هایپرسونیک توغندي یې استفاده کړي دي او د اسراییل بېلابېلې سیمې یې ویشتې دي.
دا جنګ یوازې د دوو هېوادونو ترمنځ نه دی، بلکې د ټول منځني ختیځ ثبات یې له خطر سره مخ کړی.
په ورته وخت کې امریکا هم په غیرمستقیم ډول په دغه جګړه کې دخیله ده او روسیې هم په وار - وار پر ایران د اسراییل برید غندلی دی.
د روانې جګړې له امله نېږدې ۸۵ میلیونه ایرانیان، ۹ میلیونه اسراییلیان، په لبنا، سوریه، عراق او غزه کې لږ تر لږه ۷۰ میلیونه انسانان له وېرې او ډار سره ژوند کوي.
سلګونه زره انسانان جبري بې ځایه شوي، میلیونونه نور د ژوند لومړنیو اړتیاو ته لاسرسی نه لري، په ګڼو سیمو انټرنیټ، برېښنا او نور خدمات تړل شوي.
۲. روسیه او اوکراین – دوامداره جګړه، له ۵۰۰,۰۰۰ زیات قربانیان
د ۲۰۲۲ کال د فېبرورۍ راهیسې د روسیې او اوکراین تر منځ جګړه روانه ده. دغې جګړې یوازې د دواړو هېوادونو خلک نه، بلکې ټوله اروپا، نړۍوال اقتصاد او د نړۍ سیاستونه اغېزمن کړي دي.
د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې، د جګړې له پیل راهیسې نږدې ۱۴ میلیونه اوکراینیان بېځایه شوي دي. تر ۵۰۰,۰۰۰ ډېر کسان (عسکر او ولسي خلک) وژل شوي یا ټپیان شوي دي.
دا مهال په اوکراین کې نېږدې ۳۷ میلیونه خلک د جګړې له امله په ویره او اضطراب کې ژوند کوي، چې په ځینو سیمو کې یو شمېر اوکراینیان د ژوندانه لومړنیو اسانتیاو ته اړتیا لري.
همداراز په روسیه کې ۱۴۰ میلیونه انسانان د روانې جګړې له امله په یو نه یو ډول اغېزمن شوي دي. ګڼ یې اجباري عسکرۍ ته اړ شوي، بندیزونه پرې لګېدلي او ځینې یې له داخلي فشار سره مخ شوي دي.
۳. غزه، لبنان او سوریه – د فلسطینیانو انساني ناورین
د غزې محاصره او پر فلسطینیانو بریدونه له ۲۰۲۳ کال راهیسې پراخ شوي دي. د اسراییلي بمبارۍ له امله، غزه نږدې د ژوند له امکان څخه وتلې سیمه ده.
د ۲۰۲۳ د اکټوبر له جګړې راپه دېخوا نږدې ۵۵,۰۰۰ فلسطینیان وژل شوي دي چې نیمایي یې ښځې او ماشومان دي .
همدا راز له ۲ میلیونه زیات وګړي د اوبو، برېښنا، خوړواو درملو له کمي سره مخ دي.
ورته حال په لبنان او د سوریې په ځینو سیمو کې هم دی چې خلک لومړنیو بشري مرستو ته شدیده اړتیا لري.
دا مهال په غزه کې ۲.۳ میلیونه وګړي له سختې وېرې سره ژوند کوي. د لبنان په جنوبي سرحدي سیمو کې نېږدې ۴ میلیونه وګړي او په سوریه کې ۱۸ میلیونه وګړي له سخت کړاو څخه تېریږي.
۴. هند او پاکستان – پوله تل د جګړې له سیوري لاندې
هند او پاکستان چې دواړه اټومي وسلې لري، په کشمیر، سیرکریک او نورو برخو کې وخت په وخت پر یو بل د مداخلې تورونه لګوي. د دواړو هېوادونو تر منځ پوله "LoC" یا د کنټرول کرښه، یوه ناارامه سیمه ده چې هلته د جګړې نغارې هر وخت اورېدل کېږي.
د دواړو خواوو څخه نېږدې ۲۰۰ ملکیان او نظامیان وژل او ټپیان شوي دي.
دا مهال د کشمیر دواړو خواوو شا او خوا ۲۰ میلیونه وګړي له وېرې او اضطراب سره ژوند کوي چې له اقتصادي اړخه کمزوري او بشري مرستو ته اړتیا لري.
همدا راز د پاکستان او هند پر پوله په پرتو صوبو کې نېږدې ۴۰ میلیونه نور خلک له تاوتریخوالي سره یو ځای ژوند کوي.
۵. نړۍ واله ویره، رواني فشار او بېثباتي
د ملګرو ملتونو د راپور پر بنسټ، د اقلیم بدلون، ټولنیز ناورینونه، بېکاري، مهاجرت او د خوراکي توکو کموالی د نړۍ نږدې ۱ میلیارد وګړي له ذهني، فزیکي او اقتصادي فشار سره مخ کړي.
له افغانستان، سوډان، یمن، کانګو، ایتوپیا، میانمار او نورو ناورینځپلو سیمو هم باید سترګې پټې نه کړو.
دا سیمې هم له سخت بشري کړکېچ، داخلي ګډوډۍ، دېکتاتورۍ او مرګ ژوبلو شاهده ده.
پر نړۍ اقتصادي اغېزې:
رواني اغېزې:
راپورونه ښيي چې اضطراب، ذهني فشار او رواني بې ثباتي د بشر په زیاتو برخو کې خپره شوې، چې رامنځته شوی رواني چاپېریال د شلمې پېړۍ له اواخرو سره جوت توپیر لري.
د نړۍوال اقتصادي فورم د راپور پر بنسټ په نړۍ کې شا او خوا ۵۷ سلینه خلک په جنګ کې د نه ښکېلو سیمو کې د اوسېدو سربېره له جګړې او د جګړې له پایلو وېره او اضطراب تجربه کوي.
د سکون ساه که پر نړۍ د ډار خپور شوی څادر؟
په داسې یوه ورځ چې نړۍ باید ژوره ساه واخلي، ارامه شي، انسانان یې خپل ځان ته وخت ورکړي او د خپل ټول کال یوه ورځ سکون احساس کړي، خلک د بمونو، توغندیو، وېرې، بېوسۍ، بېکورۍ او مرګ له وېرې د بې وسۍ ساندې کوي.
د نړۍوال سکون ورځ موږ ته دا رایادوي چې سوله او سکون یوه تفریح نه، بلکې د انسان لومړنی حق دی.
رواني ارامتیا له جګړو، فقر او وېرې سره نه، بلکې له عدالت، انصاف او بشري درناوي سره راځي، چې له بده مرغه په نړۍ کې له منځه تللی.
د نړۍ رهبران باید دا درک کړي چې هره جګړه د میلیونونو انسانانو ارامتیا له منځه وړي؛ نو پس نن د سکون ورځ نه ده؛ بلکې د بشري وجدان د بېدارۍ ورځ ده.