د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په نوې مسوده کې، طالبانو ته د ډیفاکټو یا بالفعل چارواکو پر ځای، د «اړوندو چارواکو» اصطلاح کارول شوې ده. د افغانستان د ولسي جرګې پخوانۍ غړې فوزیې کوفي له «بالفعل چارواکو» «اړوندو چارواکو» ته د طالبانو د موقف د راټيټېدو په تړاو خوښي څرګنده کړې ده.
پاکستان کې یو شمېر د بشري حقونو فعالو مېرمنو په هرات کې د طالبانو له لوري د ښځو ځپلو ته سخت غبرګون ښودلی. د دغه هېواد په کراچۍ ښار کې د ښځو لاريون بنسټ مشره شيما کرماني افغان مېرمنو ته په خطاب کې ویلي، مونږ درسره یو «يوه ورځ به ازادي ترلاسه کړئ خپلې مبارزې ته دوام ورکړئ».
د بشري حقونو پښتنه فعاله بشرا ګوهر وایي، په افغانستان او پر ځانګړې ډول هرات ولايت کې د ښځو پر ضد د طالبانو لخوا د ځپنې عملیاتو غنده کوي او د افغانستان مېرمنو سره اوږه په اوږه ولاړه ده. هغې زیاته کړې چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان د ښځو لپاره په یوه سر خلاصي زندان بدل شوی دی.
د نوبل د سولې جایزې ګټونکې ملاله یوسفزۍ ویلي، بروکسل ته د طالبانو د استازو بلنه او له دې ډلې سره د کډوالۍ د هوکړې په اړه خبرې یو ګواښونکی پیغام لېږدوي؛ داسې پیغام چې یو رژیم کولای شي افغان ښځې او نجونې په سیستماتیک ډول وځپي، خو بیا هم د یوه ډیپلوماټیک شریک په توګه منل کېږي.
د طالبانو د زندانونو چارو د سمون اداره وايي، د ایران دولت د حسن نیت پر بنسټ پر حبس محکوم د ۳ ښځو په ګډون ۱۶۴ افغان بندیان د هغوی په خوښه د نیمروز د ورېښمو پله لارې تېره ورځ افغانستان ته راولېږدول شول. خو په تهران کې د طالبانو سفارت بیا د دغو رالېږدول شویو بندیانو شمېر ۱۶۲ بولي.
د خوړو نړیوال پروګرام (ډبلیو ایف پي) خبرداری ورکړی، چې نړیوالو مرسته کوونکو او تمویلونکو هېوادونو له افغانستان سره خپلې مرستې کمې کړې دي او د دې وضعیت تر ټولو دروند اغېز او بار پر افغان مېرمنو او ماشومانو پرېوځي.
د طالبانو د عامې روغتیا وزارت یو پلاوی هېواد ته د واردېدونکو درملو د ارزونې په موخه ازبکستان ته تللی او موخه یې هم باکیفیته درملو ته د هېوادوالو د لاسرسي تأمینول دي. له شاوخوا ۸ میاشتو راهیسې له پاکستان سره د سوداګرۍ له بندېدو وروسته اوس افغانستان تر ډېره پر منځنۍ اسیا تکیه دی.
د طالبانو تر واک لاندې اریانا افغان هوايي شرکت چارواکو د اردن د هوايي شرکت له مسوولانو سره د یوې بوينګ ۲۰۰-۷۶۷ ډوله چارتر الوتکې د تړون پر څرنګوالي خبرې کړې دي. دغه الوتکه په هره الوتنه کې د ۲۹۰ تنو مسافرو او ۲۵ ټنه سوداګریز توکو د لېږد ظرفيت لري.
د رویټرز د راپور له مخې، امریکایي چارواکو ویلي چې له ایران سره یې د نږدې څلور میاشتنۍ شخړې د پای ته رسولو د تفاهم یو یادښت لاسلیک کړی او د هرمز تنګي له لارې د سمندري تګ راتګ کچه به په تدریجي ډول لوړه شي. پر هوکړه د امریکا مرستیال ولسمشر او د ایران د پارلمان رییس لاسلیکونه کړي.
د یوناما د ماموریت د تمدید په اړه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې د امریکا متحده ایالاتو استازې له طالبانو وغوښتل چې خپلې نړیوالې او ترهګرۍ ضد ژمنې عملي کړي او «د برمته نیونې ډیپلوماسي» او د ښځو او نجونو د حقونو نقض کول پای ته ورسوي.
په داسې حال کې چې د سیمې هېوادونه د افغانستان په خاوره کې د ترهګرو ډلو د حضور او فعالیت په اړه جدي اندېښنې لري، تازه راپورونه او د ملګرو ملتونو د امنیت شورا اسناد ښيي چې د طالبانو تر ادارې لاندې افغانستان کې شاوخوا ۲۳ تر ۲۵ ترهګرې ډلې فعالې دي.
په ملګرو ملتونو کې د افغانستان استازي نصیر احمد فایق د یوناما د ماموریت د یو کلن تمدید هرکلی وکړ او ویې ویل چې دغه پرېکړه لیک په داسې وخت کې تصویبېږي چې په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت د خرابېدو پر لور روان دی.
د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې د پاکستان استازي یوځل بیا طالبانو نیوکې وکړې او ویې ویل، چې ددې ډلې په دننه کې «ځینې برخې له ترهګرو ډلو سره اړیکې او تعامل لري او د هغوی ملاتړ کوي».
په ملگرو ملتونو کې د ډنمارک استازي وویل چې هېواد یې یو ځل بیا د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د سرمنشي د ځانګړي استازي د سملاسي ټاکلو پر اړتیا ټینګار کوي، څو ددې په وینا، د سیاسي تعامل بهیر پیاوړی شي.
په امنیت شورا کې د روسیې استازې وایي، دغه هېواد د یوناما د ماموریت تمدیدولو پرېکړهلیک ته مثبته رایه ورکړې او باور لري چې له طالبانو سره له واقعبینانه چلند او دوامداره خبرو پرته د افغانستان د مسالې حل شونی نه دی.
په امنیت شورا کې د چین استازي د یوناما د ماموریت د تمدید د پرېکړه لیک د تصویب هرکلی وکړ او د ښځو پر کار د طالبانو د بندیزونو د لغوه کولو غوښتنه یې وکړه. هغه وویل چې د یوناما د کار تمدید د کړکېچ د مدیریت، په ځانګړي ډول د زرګونو کډوالو د راستنېدو لپاره هڅې جاري ساتي.
د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې د غړو هېوادونو په بشپړ اکثریت په افغانستان کې د یوناما ماموریت یو کال وغځېد. په رایه اخېستنه کې ټولو غړو هېوادونو مثبته رایه ور کړه.
د طالبانو د ارشاد، حج او اوقافو وزیر نورمحمد ثاقب په مکه مکرمه کې د سعودي عربستان د حج او عمرې له وزیر توفیق بن فوزان الربیعة سره کتلي دي. ثاقب په دې لیدنه کې د افغانستان نفوس ته په پام د افغان حاجیانو د سهمیې د زیاتولو غوښتنه کړې ده.
د بریټانیا لومړی وزیر کیر سټارمر وايي چې تر راتلونکي پسرلي پورې به له ۱۶ کلونو کم عمره کسان له ټیکټاک، یوټیوب او نورو ټولنیزو رسنیو منع شي.
د امریکا او ایران چارواکو اعلان کړی چې دواړو هېوادونو د جګړې د پای ته رسولو او د هرمز تنګي د بیا پرانستلو پر سر هوکړه کړې ده. هوکړه په رسمي ډول د جمعې په ورځ په سویس کې لاسلیک کیږي.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي د افغانستان-ایران د سوداګرۍ ګډې خونې له ریس محمود سیادت او ورسره مل پلاوي سره د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي او سوداګریزو اړیکو د پراختیا او په افغانستان کې د ایراني صنعتي او کرنیزو نندارتونونو په تړاو غږیدلی.