پخوانی سناتور او د سیمه ییزو چارو شنونکی
په افغانستان کې د طالبانو اسلامي امارت سره د یوې لنډې خو خونړۍ وسلهوالې نښته نه دوه ورځې وروسته، د اکتوبر د میاشتې په ۱۲مه نېټه د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د دغو پېښو په غبرګون کې یوه رسمي اعلامیه صادره کړه.
په دې اعلامیه کې راغلي، « موږ دې ته هم هیلهمن یو چې یوه ورځ د افغانستان خلک خلاصون ومومي او هغوی به سم او په رښتیا د یو نماینده حکومت لاندې ژوند وکړي».
یو داسې هېواد چې پخپله د جمهوریت د ځنکدن په حالت کې وي، او زندانونه یې له سیاسي بندیانو نه ډک وي، هغه څنګه په بل هېواد کې په رښتیا د نماینده حکومت د جوړېدو خبرې کولی شي؟ ځکه موږ وویل چې د پورتنیو خبرو ارتباط د ترهګرۍ په ضد مبارزې سره نه دی، بلکې د افغانستان په واکمنۍ له بدلون سره دی.
که څه هم پاکستانی جنرالانو په افغانستان کې خپلې سیاسي او پوځي ستراتیژۍ تل د غربي ځواکونو د عمومي ستراتیژیو په چوکاټ کې جوړې کړې او پلې کړې دي، خو پاکستانی جنرالانو د غربي لویې لوبې په دې لوی میدان کې، په تش په نوم ستراتیژیکې ژورتیا کې، خپل ځان ته هم یو ځای ساتلی دی.
پاکستان له چین، هند، ایران او افغانستان سره پولې لري. چین او هند دواړه د نفوس، اقتصاد، ساینس او ټیکنالوژۍ په برخه کې پرمختګ او سیاسي ثبات لري او د پاکستان نه ډېر مخکې دي.
د ایران زړو او نویو واکدارانو هم خپل ګاونډ کې نوی هېواد پاکستان اقتصادي توګه د بهرنیو کومکونو پر اتکا او په فرهنګي لحاظ فقیر هېواد ګڼلی دی او تل یې هغه ته په ټیټه سترګه کتلې دي. نو په دغه ګاونډ کې، پاکستانی جنرالانو ته په تېرو څلوېښتو کلونو کې افغانستان په نسبي توګه د خپل ځان څخه یو ضعیف او وړوکي هېواد په څېر ښکاره شوی چې پاکستان کولی شي خپل پوځي ځواک پکې نندارې ته وړاندې کړي.
ولې باید په زغرده ووایو چې پاکستان، د هند ترڅنګ، د افغانستان په مقابل کې هم د عدم امنیت ژور احساس لري؟ ځکه پاکستان اتیا اویا کاله مخکې یو هېواد جوړ شو، خو تر اوسه د پاکستانی قوم یا ملت جوړولو په کار کې پاتې راغلی دی.
په پاکستان کې د وخت په تېریدو سره د محکومو قومونو مساله ژوره شوې ده. نو د پاکستانی جنرالانو په زړونو کې دا ویره موجوده ده چې که افغانستان اقتصادي او سیاسي پرمختګ وکړي نو هغه به په پاکستان کې مېشتو افغانانو/پښتنو لپاره جاذبه ولري. د افغانستان د جمهوریت په شل کلنه دوره کې چې کله هم پاکستاني جنرالانو د افغانستان له مشرانو سره د دواړو هېوادونو په مناسباتو خبرې کولې نو تل یې هغوی ته ویلي چې باید د افغانستان پښتانه کابل ته او د پاکستان پښتانه اسلاماباد ته وګوري. دا خبره د پخواني ولسمشر ډاکټر اشرف غني مرستیال ښاغلي امرالله صالح څو وارې په مرکو کې هم کړې ده.
په داسې حال کې چې د افغانستان حکومتونو تل د پاکستان سره د ښې ګاونډګیرۍ اړیکې تضمین کړې دي، بیا هم پاکستان په افغانستان کې د مشروع حکومتونو پر ضد جګړو ته سازمان ورکوي او نامشروع او غیرنماینده حکومتونه په افغانستان تحمیلوي، ځکه باثباته او قوي افغانستان هغه د خپل ځان لپاره جدي خطر بولي.
په دې کې شک نشته چې د طالبانو حرکت په کال ۱۹۹۴ کې په کندهار کې د یو خودجوش حرکت په توګه رابرسېره شوی و، خو ډېر ژر د هغه وخت د پاکستان د کورنیو چارو وزیر نصیرالله بابر او آیاسآی په خپله غیږه کې واخیست او شاوخوا دېرش کاله یې په دې پروژه کې پانګونه وکړه. په دوی کې یې ژور نفوذ ترلاسه کړی، ځکه د پاکستاني استخباراتو سره د طالبانو د داخلي شخړو پوره خبرتیا شته او له هغې نه د ګټې اخیستلو په چل کې دوی ښه پوهېږي.
د ملا محمد عمر د وفات نه پس د پاکستاني استخباراتو د طالبانو د هر امیر په ټاکلو کې رول درلود. کله چې طالبانو په کال ۲۰۲۱ کې کابل ونیو او د دوی ترمنځ د دولتي پوستونو په وېش کې شخړې راپورته شوې نو د آیاسآی هغه وخت رییس جنرال فېض حمید کابل ته سفر وکړ چې د طالبانو داخلي شخړې هوارې کړي. نو کله چې پاکستان د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د رژیم د بدلون خبره کوي، نو غالب امکان دا دی چې دوی د طالبانو هغه فراکسیون ته د سقوط ورکولو پلان لري چې د دوی خوښ نه دی او بل هغه فراکسیون په قدرت کې راولي چې دوی یې دوست ګڼي. جنرالانو خپله دغه سیاسي انجنیري په پاکستاني داخلي سیاست کې هم په پرلهپسې ډول کارولې او پخه کړې ده.
په افغانستان کې د واکمنۍ په بدلون کې د پاکستان د علاقهمندۍ یو بل علت دا هم کېدای شي چې پاکستاني جنرالان ویني چې د زبرځواکونو ترمنځ د نفوذ پراختیا او د سیالۍ لوبه ورو ورو مرکزي اسیا هېوادونو ته ننوځي. دوی غواړي چې کله د یوه او کله د بل ځواک سره په ملګرتیا د دې لوبې لوبغاړي شي او افغانستان کې د غربي ځواکونو سره د خپل کار د تجربې یو سند جوړ کړي. دا ځکه چې د پاکستان د جنرالواکۍ ټول تاریخ د زبرځواکونو لپاره په اصطلاح د لومړي خط دولت (state-line-front) په توګه پاتې شوی دی. تر هغه وخته پورې چې د پاکستان په دولتي سیستم کې د جنرالانو غلبه وي، دوی به د صنعت یا د تجارت د انکشاف پر ځای د خپل دغه کسب نه استفاده کوي.
د طالبانو له امارت سره د اوبو خړولو لپاره یې چې د جګړې پیلولو کوم استدلال وکړو، له هغه نه ښکاري چې اصل لوبه د ترهګرۍ پر ضد مبارزه نه ده، بلکې د کابل د سیاست په خړو اوبو کې کبان نیول دي. د پاکستان حکومت د کابل په اړه د هوايي برید توضیح او توجیه داسې وکړه چې ګواکې د پاکستان د برید هدف ترهګر وو، بل څوک د دوی هدف نه وو. خو د بل هېواد فضايي حریم ته ننوتل او هلته برید کول، که هره پلمه ولري، د نړیوال قانون له مخې تعرض او له قانون سرغړونه بلل کېږي.
اوس تصادف دا دی چې په همدې میلادي کال د مې میاشت کې کله چې د هند هوايي ځواک په پاکستان باندې بریدونه کړي وو، هند هم ورته استدلال کړی و چې د دوی هدف هم هغه کسان وو چې د هند تر انتظام لاندې کشمیر کې یې ترهګریز بریدونه کړي وو. خو پاکستان د هند دغه استدلال ونه منلو او په هند یې ځوابي برید وکړ. نو د خپل ځان لپاره یو معیار خوښول او د افغانانو لپاره بل معیار جوړول څنګه روا کېدای شي؟ خو څرګنده ده چې د دې کاسې لاندې نیمکاسه شته.
