ایران د طالبانو چارواکي او د دې ډلې مهم مخالف مشران د علي خامنهیي د جنازې په مراسمو کې د ګډون لپاره تهران ته بللي دي. افغانستان په تېرو نږدې پنځو کلونو کې د ایران د بهرني سیاست له تر ټولو پېچلو قضیو باندې بدل شوی.
کله کله ملتونه یوازې له دې امله نه ماتېږي چې دښمن یې پیاوړی وي؛ بلکې له دې امله ماتېږي چې د ګواښ زنګونه نه اوري. پیغامونه اوري، خو ځان پرې نه پوهوي. خبرې اوري، خو اخیستنه یې بل څه وي.
طالبان د حجاب د هغې نمونې په پلي کولو کې سختي کوي، چې د دې ډلې له نظره د منلو وړ ده. دا ډول حجاب نه په کوم اسلامي هېواد کې دود دی او نه هم د کوم اسلامي مذهب له لوري د یوه معتبر شرعي نظر په توګه منل شوی دی. د طالبانو دغه سختدریځي د ډېرو شنونکو او څارونکو د حیرانتیا لامل شوې ده.
د پاکستان وروستي هوايي بریدونه پر پکتیا، پکتیکا او کونړ یوازې د دوو هېوادونو ترمنځ د سرحدي شخړې یا امنیتي عملیاتو په چوکاټ کې نه شي محدودېدای. تازه د بشري حقونو یو شمېر بنسټونو، سیاستوالو او ټولنیزو فعالانو غوښتنه کړې چې دا بریدونه باید د نسل وژنې له زاویې وڅېړل شي.
پر افغانستان د پاکستان تېری درگرده د یوه نوي عادت څېره اخلي. دا څووم، ان له دوه - درېیو کلونو راهیسې درگرده چورلکې د ډیورند له کرښې راتېريږي او پر څو ولایتونو بریدونه کوي او بېرته سلامتې اوړي. بس موږ یوو او په دا سهار ماتم او ویر.
د بلوچانو د پیوستون د کمیټې (BYC) رییسه ډاکټر ماهرنګ بلوچ او د هغې یو همکار شاه جي صبغت الله بلوچ د پاکستان یوې ترهګرۍ ضد محکمې په ابدي حبس محکوم کړي. د بلوچانو د پیوستون کمیټه د پاکستاني دولت د جبر په ضد د سولهییزې مبارزې هغه سیاسي نهضت دی چې په بلوچانو کې پراخ محبوبیت لري.
د ۲۰۲۶ کال له پیله تر اوسه پنځه ځله پاکستان پر افغانستان داسې وخت برید کړی چې هممهاله امریکا پر ایران برید کړی او یا یې هم اړیکې شدیدې کړکېچنې شوې دي. دا هممهاله پېښې دا پوښتنه راټوکوي چې ایا دا تصادف دی او که پاکستان د روانو شخړو تر سیوري لاندې خپلې امنیتي ګټې خوندي کول غواړي.
د جمهوریت پر مهال مې یو ځل په خپله یوه لیکنه کې یادونه کړې وه، چې په افغانستان کې لسګونه ډوله جګړې او سیالۍ روانې دي. په ۲۰۱۶ کال کې مې د همدغو رقابتونو په تړاو خپله لیکنه په پکتیا پوهنتون کې ولوستله، چې هلته ګڼ شمېر کسان موجود وو او ښايي تر اوسه به یې هم په یاد وي.
افغانان د تاوتریخوالي په اړه د چا نصیحت ته اړتیا نه لري. موږ هغه خلک یو چې خپل عزیزان مو خاورو ته سپارلي؛ ځانمرګي بریدونه، ترهګري، کډوالي، خیانتونه او د خپل نظام سقوط مو په خپلو سترګو لیدلی دی. موږ د هرې جګړې له امله تر ټولو دروند قیمت پرې کړی.
بروکسل ته د طالبانو د پنځه کسیز پلاوي سفر، که څه هم په ظاهره د افغان کډوالو د بېرته ستنولو په اړه د تخنیکي خبرو لپاره ترسره شوی، خو سیاسي او ډېپلوماتیک اهمیت یې تر دې موضوع ډېر پراخ دی.
د طالبانو د دفاع وزارت ویاند د جون د میاشتې په نولسمه نېټه ادعا کړې ده چې د هغوی بې پیلوټه الوتکو په بلوچستان او پښتونخوا کې د داعـ.ش په پټ ځایونو بریدونه کړي دي.د بریدونو هدف د بلوچستان د قلعه عبدالله ګلستان، د چاغي ګردی ځنګل او د پښتونخوا د اورکزۍ ولسوالۍ قمبرخېل سیمه ګڼل شوي.
د مقاومت جبهې دوو جګپوړو غړو د سې شنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته وویل چې ایران دغه جبهه له طالبانو سره له جګړې منع کړې. دغو سرچینو د موضوع د حساسیت له امله د نوم نه ښودلو په شرط ویلي چې تهران د ملي مقاومت جبهې ته ویلي: «پر طالبانو ډز زموږ پر لور د ډزو په معنا دی».
سره له دې چې پاکستان په تېرو دوو لسیزو کې د ترهګرۍ پر ضد پراخ پوځي عملیات کړي، خو لا هم لسګونه منع شوې وسلهوالې ډلې فعالې دي او خپل جوړښتونه یې ساتلي دي. که څه هم د دغو ډلو ډېری مرکزونه په پنجاب کې دي، خو د تاوتریخوالي تر ټولو دروند بار بیا پښتونخوا او قبایلي سیمې زغمي.
د نهم او لسم جون تر منځ شپه کې پاکستان یو وار بیا د افغانستان په دریو ولایتونو، خوست، پکتیکا او کونړ کې هوايي بریدونه کړي دي. د پاکستان پوځي منابعو پاکستانی ژورنالستانو ته ویلي دي چې دغه هوايي بریدونه د استخباراتو له خوا په ګوته شويو د ټي ټي پي پر پټنځایونو شوي دي.
یویشتمه پېړۍ د اړیکو او معلوماتو د چټک بدلون زمانه ده. نن ورځ انسانان د نړۍ له هر ګوټ سره په څو ثانیو کې اړیکه نیولی شي، خبرونه ترلاسه کولی شي او حتا اقتصادي فعالیتونه د یوې کوچنۍ وسیلې له لارې پر مخ وړي؛ خو ملا هبت الله پر دولتي کارکوونکو د ځیرکو موبایلونو د کارونې بندیز لګولی.
لومړی باید پر دې پوه شو چې فدراسیون څه ته وايي؟ فدراسیون د «څو خپلواکو ټولنو، اتحادیو یا بنسټونو یوه مجموعي ټولنه» ده. دغه جوړښت په هېڅ صورت د اشخاصو یا افرادو مستقیمه ټولنه نهده.
څو ورځې وړاندې د طالبانو دفاع وزیر ملامحمد یعقوب مجاهد له روسي چارواکو سره د پوځي او تخنیکي همکاریو تړون لاسلیک کړ، چې له مخې یې روسیه به له طالبانو سره د هغه پخوانیو روسي وسلو په ترمیم کې مرسته وکړي چې پخوا شوروي اتحاد د افغانستان د هغه وخت حکومتونو ته ورکړې وې.
غدیر خُم د اسلامي تاریخ یوه مهمه پېښه ده چې د هجرت په لسم کال د حجةُ الوداع څخه د راستنېدو پر مهال په کې رسول الله د حضرت علي کرم الله وجهه په اړه وویل: «د چا چې زه مولا یم، علي یې هم مولا دی». ددې پېښې اصل د مسلمانانو ترمنځ منل شوی، خو د «مولا» د کلمې په تفسیر کې اختلاف شته.
د افغانانو اکثره تعلیم یافته قشر، په خپل تصور کې د خپلو روانونو د تسکین لپاره، د ځمکني واقعیتونو خلاف، مدینه فاضله په خپلو مغزو کې جوړه کړی ده. د دوی وخت، انرژي او مالي منابع په خپلو منځو کې د یو بل په غندلو او نفې کولو مصرف کیږي.
څلور لسیزې وړاندې افغانستان د جګړو ډګر و، شوروي اتحاد د ببرک کارمل له حکومت سره همکاري کوله او اسلامي ډلو یې پر وړاندې د جهاد تر شعار لاندې د امریکا او غربي بلاک په ملاتړ جګړه کوله. دا یوازې د واک جګړه نه وه؛ بلکې د ایډیولوژۍ، دین او نړۍوال سیاست تر منځ یو څو اړخیز ټکر و.
د ۲۰۰۹ کال په جون کې د امریکايي ځواکونو د بلک فوټ کمپنۍ د دویم کنډک سرتېرو د پکتیکا ولایت د یوسف خېلو ولسوالۍ د میست څارونکې پوستې لپاره دفاعي خنډونه جوړول، اغزن سیم یې غځاوه اوله جالیو جوړ خنډونه یې له تېږو او خاورې ډکول.
طالبانو په لومړي ځل په رسمي کچه له روسیې سره د پوځي او تخنیکي همکاریو تړون لاسلیک کړی دی؛ دا تړون چې که څه هم جزییات یې تر ډېره پټ ساتل شوي، خو سیاسي او امنیتي پیغامونه یې خورا روښانه دي.