د مقاومت جبهې دوو جګپوړو غړو د سې شنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته وویل چې ایران دغه جبهه له طالبانو سره له جګړې منع کړې. دغو سرچینو د موضوع د حساسیت له امله د نوم نه ښودلو په شرط ویلي چې تهران د ملي مقاومت جبهې ته ویلي: «پر طالبانو ډز زموږ پر لور د ډزو په معنا دی».
سره له دې چې پاکستان په تېرو دوو لسیزو کې د ترهګرۍ پر ضد پراخ پوځي عملیات کړي، خو لا هم لسګونه منع شوې وسلهوالې ډلې فعالې دي او خپل جوړښتونه یې ساتلي دي. که څه هم د دغو ډلو ډېری مرکزونه په پنجاب کې دي، خو د تاوتریخوالي تر ټولو دروند بار بیا پښتونخوا او قبایلي سیمې زغمي.
د نهم او لسم جون تر منځ شپه کې پاکستان یو وار بیا د افغانستان په دریو ولایتونو، خوست، پکتیکا او کونړ کې هوايي بریدونه کړي دي. د پاکستان پوځي منابعو پاکستانی ژورنالستانو ته ویلي دي چې دغه هوايي بریدونه د استخباراتو له خوا په ګوته شويو د ټي ټي پي پر پټنځایونو شوي دي.
یویشتمه پېړۍ د اړیکو او معلوماتو د چټک بدلون زمانه ده. نن ورځ انسانان د نړۍ له هر ګوټ سره په څو ثانیو کې اړیکه نیولی شي، خبرونه ترلاسه کولی شي او حتا اقتصادي فعالیتونه د یوې کوچنۍ وسیلې له لارې پر مخ وړي؛ خو ملا هبت الله پر دولتي کارکوونکو د ځیرکو موبایلونو د کارونې بندیز لګولی.
لومړی باید پر دې پوه شو چې فدراسیون څه ته وايي؟ فدراسیون د «څو خپلواکو ټولنو، اتحادیو یا بنسټونو یوه مجموعي ټولنه» ده. دغه جوړښت په هېڅ صورت د اشخاصو یا افرادو مستقیمه ټولنه نهده.
څو ورځې وړاندې د طالبانو دفاع وزیر ملامحمد یعقوب مجاهد له روسي چارواکو سره د پوځي او تخنیکي همکاریو تړون لاسلیک کړ، چې له مخې یې روسیه به له طالبانو سره د هغه پخوانیو روسي وسلو په ترمیم کې مرسته وکړي چې پخوا شوروي اتحاد د افغانستان د هغه وخت حکومتونو ته ورکړې وې.
غدیر خُم د اسلامي تاریخ یوه مهمه پېښه ده چې د هجرت په لسم کال د حجةُ الوداع څخه د راستنېدو پر مهال په کې رسول الله د حضرت علي کرم الله وجهه په اړه وویل: «د چا چې زه مولا یم، علي یې هم مولا دی». ددې پېښې اصل د مسلمانانو ترمنځ منل شوی، خو د «مولا» د کلمې په تفسیر کې اختلاف شته.
د افغانانو اکثره تعلیم یافته قشر، په خپل تصور کې د خپلو روانونو د تسکین لپاره، د ځمکني واقعیتونو خلاف، مدینه فاضله په خپلو مغزو کې جوړه کړی ده. د دوی وخت، انرژي او مالي منابع په خپلو منځو کې د یو بل په غندلو او نفې کولو مصرف کیږي.
څلور لسیزې وړاندې افغانستان د جګړو ډګر و، شوروي اتحاد د ببرک کارمل له حکومت سره همکاري کوله او اسلامي ډلو یې پر وړاندې د جهاد تر شعار لاندې د امریکا او غربي بلاک په ملاتړ جګړه کوله. دا یوازې د واک جګړه نه وه؛ بلکې د ایډیولوژۍ، دین او نړۍوال سیاست تر منځ یو څو اړخیز ټکر و.
د ۲۰۰۹ کال په جون کې د امریکايي ځواکونو د بلک فوټ کمپنۍ د دویم کنډک سرتېرو د پکتیکا ولایت د یوسف خېلو ولسوالۍ د میست څارونکې پوستې لپاره دفاعي خنډونه جوړول، اغزن سیم یې غځاوه اوله جالیو جوړ خنډونه یې له تېږو او خاورې ډکول.
طالبانو په لومړي ځل په رسمي کچه له روسیې سره د پوځي او تخنیکي همکاریو تړون لاسلیک کړی دی؛ دا تړون چې که څه هم جزییات یې تر ډېره پټ ساتل شوي، خو سیاسي او امنیتي پیغامونه یې خورا روښانه دي.
د ولسمشر محمد اشرف غني اختر پیغام یوازې یو موسمي مبارکي نه ده، بلکې دا یو سیاسي خبرداری، اخلاقي غوښتنه او د ملي مسؤلیت غږ دی؛ په داسې وخت کې چې افغانستان د خپل معاصر تاریخ له تر ټولو خطرناکو پړاوونو څخه تېرېږي.
د روسیې د فېډرالي امنیت ادارې مشر الکساندر بورتنیکوف ادعا کړې چې د طالبانو مخالفې وسلهوالې ډلې «د برېتانیا د استخباراتو» په ملاتړ غواړي د افغانستان شمالي سیمې ناامنه کړي. دا ادعا په داسې حال کې کیږي چې د امرالله صالح په مشرۍ زرغونې قطعې تازه په پنجشېر کې پر طالبانو برید کړی.
په ۱۹۴۷کال کې له جوړېدو وروسته په ۷۹ کلونو کې دا لومړی ځل دی چې پاکستان د امریکا او ایران تر منځ په خطرناکه جګړه کې د اوربند او روغې جوړې لپاره د ځینو نورو هېوادونو په ملتیا د خپلو هلو ځلو له لارې د سیمې او نړۍ د عامه افکارو پام ځان ته اړولی دی.
د ایران او اسراییل-امریکا جګړه کې د پاکستان منځګړیتوب ته د اسلاماباد او واشنګټن د اړیکو د بیا نږدې کېدو په توګه کتل کېږي خو په حقیقت کې له ۲۰۱۸ کاله راپه دې خوا پر پاکستان لګول شوي بندیزونه لا هم دوام لري او د واشنګټن په پالیسیو کې کوم بدلون جدي بدلون نه دی راغلی.
په تېرو څه باندې څلورو کلونو کې د طالبانو مشر ملا هبت الله اخوندزاده لږ تر لږه ۳۱ ځله په ښکاره توګه ټینګار کړی چې د هغه د فرمانونو اطاعت باید وشي. دا ټینګار یوازې په ده پورې محدود نه دی؛ بلکې د طالبانو ګڼو لوړپوړو چارواکو هم بار بار پر همدې موضوع ټینګار کړی دی.
۲۰۲۵ کال په پښتونخوا کې د ترهګرۍ د زیاتېدو له امله د مرګژوبلې له پلوه په نږدې کلونو کې د شدیدې ناامنۍ کال و، خو په ۲۰۲۶ کال کې هم امنیتي اوضاع کوم ځانګړی ښهوالی نه دی موندلی.
د امریکا د ولسمشر ټرمپ د نېږدې ملګرو تر څنګ یو شمېر مهم امریکايي چارواکي غواړي چې د ټرمپ اداره دې په پاکستان کې د ایران د جنګي الوتکو د پټ ساتلو په اړه پلټنې او معلومات د امریکا له ولس سره شریک کړي.
د بنو په ډومېل سیمه کې د پولیسو یوې ځانګړې کمېټې د هغو وسله والو د یوې ډلې دفتر سوځولی چې د امنیتي ادارو له خوا «تسلیم شوي» بلل کېږي. دوه ورځې د مخه د می په نهمه په بنو کې یوه خونړي ځانمرګي برید کې ۱۵ پولیس سرتېري وژل شوي وو.
واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته یادې ډلې هڅه کړې، چې په خپلو ویناوو او رسنیزو څرګندونو کې د یووالي، انسجام او مرکزي کنټرول انځور وړاندې کړي؛ خو د شواهدو او تر سقوط وروسته پرمختګونو له مخې دغه انځور تر ډېره د بهرني مخاطب لپاره د یوه سیاسي روایت په توګه ارزول کېږي.
د ۲۰۲۵ کال د مې میاشتې د څلورمې نېټې نه تر نهمې پورې د هند او پاکستان ترمنځ د الوتکو او توغندیو څلور ورځنۍ جګړې یو کال پوره شو. د جګړې د پیل علت دا و چې د اپرېل په پنځه ویشتمه نېټه د هند تر ادارې لاندې کشمیر په پهلګام نومي ځای کې په یوه تروریستي برید کې ۲۶ تنه تورستان مړه شوي وو.
تېره اونۍ (د ۱۴۰۵ هجري ل کال د وري ۲۸مه) محترم دوکتور لیوال د افغانستان انټرنشنل ټلویزیون په (سپړنه) پروګرام کې له ما سره د ملت، ملتپالنې، فاشیزم، قومي ملتپالنې، مدني ملتپالنې او فدرالیزم په څېر مفاهیمو په اړه مرکه وکړه.